Trong giai đoạn trước, nhiều thời điểm ngành bán lẻ Việt Nam đạt vị trí rất cao về triển vọng thị trường. Tuy nhiên, từ vị trí số 1 vào năm 2008, ngành bán lẻ Việt Nam đã liên tục tụt hạng và rơi xuống vị trí thứ 32 năm 2012 trong Bảng xếp hạng “Chỉ số thường niên về thị trường bán lẻ toàn cầu” do Công ty Tư vấn A.T. Kearney thực hiện.
Tại Hội nghị bán lẻ năm 2012 tổ chức hôm qua (4/12) tại TP. HCM, các chuyên gia kinh tế cho rằng, hệ thống phân phối yếu kém, giá mặt bằng đắt đỏ là những yếu tố cơ bản khiến thị trường bán lẻ Việt Nam mất điểm.
Ông Steven HL Gol, Chủ tịch Retail Asia Publishing cho biết, trong Top 500 doanh nghiệp bán lẻ lớn nhất khu vực châu Á - Thái Bình Dương không có tên doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, theo ông Steven HL Gol, có một điều đáng khích lệ là thị trường Việt Nam vẫn có một khoảng không gian rất lớn để bắt kịp những nhà bán lẻ này.
“Những dư địa rộng lớn của thị trường nội địa đã được chúng tôi nhìn thấy ở Trung Quốc 20 - 25 năm trước và hiện tại, thị trường bán lẻ nước này rất phát triển. Với những tiềm năng của mình, ngành bán lẻ Việt Nam có lẽ chỉ mất khoảng 10 - 15 năm để bắt kịp khoảng cách với các nước trong khu vực”, ông Steven HL Gol nhận định.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định, đó là tương lai của cả chục năm nữa khi kinh tế hồi phục và bước vào chu kỳ phát triển mới. Còn trong 2 - 3 năm tới, triển vọng của thị trường bán lẻ Việt Nam vẫn được đánh giá chưa thể lạc quan. Thách thức thứ nhất mà các nhà bán lẻ phải đối mặt chính là công nghệ và quản lý. Thách thức thứ hai là niềm tin của doanh nghiệp Việt Nam và đặc biệt là người tiêu dùng đang xuống rất thấp. Một con số thống kê được đưa ra tại Hội nghị cho thấy, doanh thu bán máy tính ở Việt Nam đã giảm trong 3 quý đầu của năm 2012 và quý cuối năm nay dự kiến giảm hơn 10%.
Năm 2012, chỉ có doanh số máy lạnh tăng trưởng, còn tất cả các mặt hàng trong ngành điện tử, điện lạnh khác đều giảm sút
Theo ông Huỳnh Phước Cường, Giám đốc dịch vụ các nhà bán lẻ GfK Việt Nam, trong khi tiêu dùng của các nước như Thái Lan, Indonesia vẫn tăng trưởng, thì Việt Nam ở trong tình trạng không khả quan. Năm 2012, chỉ có sản phẩm máy lạnh tăng trưởng, còn tất cả các mặt hàng trong ngành điện tử, điện lạnh khác đều có sự giảm sút. Sắc đỏ không chỉ bao phủ TTCK mà bao phủ cả thị trường điện tử, năm 2012 lần đầu tiên bán lẻ sản phẩm điện tử âm cả về số lượng và giá trị.
“Năm 2013 tuy cũng có một số tín hiệu lạc quan, kênh bán hàng hiện đại tiếp tục có tăng trưởng, nhưng tốc độ dự kiến vẫn rất yếu ớt so với những năm trước”, ông Cường nhận định.
“Người tiêu dùng Việt Nam đã thay đổi thói quen mua sắm trong 2 thập niên qua do tiếp xúc nhiều với môi trường quốc tế và công nghệ hiện đại… Nhiều nhà bán lẻ lớn trên thế giới trong những năm 90 đã biến mất vì sự thay đổi này. Chính vì thế, các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam cũng phải tìm cách đa dạng hóa kênh phân phối, không chỉ là qua siêu thị mà có thể là qua các trang mạng xã hội hay qua điện thoại di dộng…”, ông Steven HL Gol khuyến cáo.
Bà Nguyễn Nữ Tuyết Hồng, Giám đốc Bộ phận nghiên cứu định lượng Nielsen Việt Nam cũng cho rằng, nhu cầu của người tiêu dùng Việt Nam không còn như 5 - 7 năm trước nữa, đặc biệt họ trở nên kỹ tính hơn rất nhiều. Chính vì thế, các nhà bán lẻ phải có thông điệp rõ ràng về cách thức bán hàng chuyên dụng hay theo chuỗi… Việc trưng bày hàng hóa cũng rất quan trọng trong việc thu hút khách hàng đến cửa hàng, thêm nữa là thái độ chuyên nghiệp của nhân viên bán hàng sẽ góp phần lớn trong quyết định mua hàng của khách. Còn khâu giao nhận và chế độ hậu mãi sẽ là nhân tố quan trọng trong việc kéo người tiêu dùng quay trở lại cửa hàng.
Nhìn thị trường tiêu dùng ở góc độ lạc quan hơn, ông Nguyễn Huy Vũ, Giám đốc thương mại ngành hàng điện lạnh, Công ty Nguyễn Kim hy vọng, dù sức mua giảm sút do kinh tế khó khăn, nhưng với dân số trẻ và nhà tiêu dùng biết tận dụng cơ hội riêng biệt của Việt Nam thì vẫn có thể kích cầu. Thống kê của Nguyễn Kim cho thấy, năm 2008 vẫn còn đến 98% khách hàng thanh toán bằng tiền mặt khi mua hàng tại Nguyễn Kim, thì năm 2012, tỷ lệ này giảm chỉ còn 75%, 25% còn lại là thanh toán bằng thẻ tín dụng. Điều này, chứng tỏ sự dịch chuyển xu hướng tiêu dùng với các dịch vụ tiện dụng, hiện đại hơn đang diễn ra mạnh mẽ. Tuy nhiên, nhiều công ty bán lẻ chưa biết tận dụng cơ hội này.
“Nhu cầu mua sắm chắc chắn sẽ suy giảm trong suy thoái, khách hàng sẽ mang tâm lý dè dặt trong tiêu dùng. Sử dụng đòn bẩy nào để phá tảng băng tâm lý này là việc của các nhà bán lẻ”, ông Vũ nói.