Phản ứng và niềm tin
Nửa đầu năm nay, thị trường chứng kiến không ít vụ việc liên quan đến lãnh đạo doanh nghiệp niêm yết bị khởi tố, bắt tạm giam để điều tra các hành vi vi phạm. Các thông tin pháp lý liên tiếp xuất hiện đã khiến rủi ro quản trị trở thành một trong những yếu tố được nhà đầu tư quan tâm nhất.
Trong đó, Công ty cổ phần Tập đoàn PC1 (mã PC1) phản ứng khá nhanh khi phát đi thông tin chính thức ngay sau khi Bộ Công an công bố quyết định khởi tố Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc cùng một số cá nhân liên quan. Không chỉ xác nhận sự việc, PC1 còn nhấn mạnh các cơ quan chức năng đã tạo điều kiện để những cá nhân liên quan thực hiện ủy quyền cho đội ngũ nhân sự chủ chốt còn lại tiếp tục điều hành doanh nghiệp.
Thông điệp xuyên suốt của PC1 là hệ thống quản trị được thiết kế theo hướng chuyên nghiệp và độc lập, do đó các mảng kinh doanh cốt lõi vẫn vận hành bình thường. Các công trình, dự án, nhà máy và hệ thống vận hành của PC1 tiếp tục hoạt động an toàn, ổn định. Doanh nghiệp đồng thời cam kết các nghĩa vụ với khách hàng, đối tác, ngân hàng, nhà đầu tư và người lao động vẫn được thực hiện đầy đủ.
Công ty cổ phần Tư vấn Xây dựng Điện 2 (mã TV2) lựa chọn cách tiếp cận tương tự sau khi Chủ tịch Hội đồng quản trị và Kế toán trưởng bị khởi tố. Công ty lập tức phát đi thông báo tới cổ đông, khách hàng, đối tác và người lao động, khẳng định nhiệm vụ, quyền hạn của các cá nhân bị ảnh hưởng đã được phân công hoặc ủy quyền hợp pháp. Nhờ đó, công tác quản trị và vận hành của Công ty vẫn được duy trì ổn định, liên tục và đúng quy định pháp luật.
Đối với các dự án đang triển khai, TV2 cho biết, với hệ thống quản trị đã được chuẩn hóa, mọi dự án đều được kiểm soát và bảo đảm tiến độ, chất lượng, an toàn. Công tác vận hành và bảo trì các nhà máy điện được thực hiện 24/7, bảo đảm hoạt động ổn định, an toàn, đáp ứng đầy đủ các chỉ tiêu kỹ thuật và thực hiện đúng các cam kết.
Điểm chung của PC1 và TV2 là đều chủ động trả lời những câu hỏi mà thị trường quan tâm nhất: ai sẽ tiếp quản doanh nghiệp, hoạt động kinh doanh có bị ảnh hưởng hay không và hệ thống quản trị có tiếp tục vận hành bình thường hay không.
Trong khi đó, tại Công ty cổ phần Nhiệt điện Hải Phòng (mã HND), chỉ ít ngày sau khi Tổng giám đốc Dương Sơn Bá bị khởi tố và bắt tạm giam, Hội đồng quản trị đã bổ nhiệm ông Trần Xuân Trường, Phó tổng giám đốc Công ty, làm Quyền Tổng giám đốc.
Cùng với việc công bố nhân sự thay thế, HND cũng xây dựng kế hoạch kinh doanh năm nay với mục tiêu tăng trưởng và dự kiến trình Đại hội đồng cổ đông vào cuối tháng 6. Cụ thể, HND đặt mục tiêu sản lượng điện sản xuất năm 2026 đạt 6,88 tỷ kWh, tăng khoảng 15,4% so với mức thực hiện năm 2025. Doanh thu dự kiến đạt 10.620,4 tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế đạt 575,8 tỷ đồng, lần lượt tăng gần 9% và 51% so với kết quả thực hiện năm 2025.
Tương tự, Công ty cổ phần Tư vấn Xây dựng Điện 1 (mã TV1) nhanh chóng tạm đình chỉ chức vụ Chủ tịch Hội đồng quản trị đối với ông Nguyễn Hữu Chỉnh sau khi ông này bị khởi tố và bắt tạm giam, đồng thời giao Tổng giám đốc Nguyễn Kim Cương phụ trách hoạt động của Hội đồng quản trị và thay mặt Hội đồng quản trị ký các văn bản liên quan.
Tổng công ty cổ phần Phát triển Khu công nghiệp (mã SNZ) cũng lựa chọn phương án phân công ngay nhân sự phụ trách điều hành Ban kiểm soát sau khi Trưởng ban Kiểm soát bị bắt tạm giam.
Điểm chung của các doanh nghiệp này là đều nhanh chóng bổ sung hoặc phân công nhân sự thay thế, qua đó bảo đảm hoạt động không bị gián đoạn và giảm thiểu tác động tới tâm lý cổ đông.
Ngược lại, trường hợp của Công ty cổ phần Tập đoàn Hóa chất Đức Giang (mã DGC) cho thấy khoảng trống thông tin cũng có thể trở thành một loại rủi ro riêng.
Từ cuối năm 2025, hàng loạt tin đồn liên quan đến hoạt động thanh tra, khai thác khoáng sản và lãnh đạo doanh nghiệp bắt đầu xuất hiện trên thị trường. Trong suốt giai đoạn này, doanh nghiệp hầu như không đưa ra bất kỳ giải thích hay thông tin chính thức nào.
Sự thiếu vắng thông tin khiến thị trường rơi vào trạng thái suy đoán kéo dài. Nhà đầu tư không biết mức độ nghiêm trọng của vụ việc, không rõ doanh nghiệp có bị ảnh hưởng hay không, đồng thời cũng thiếu cơ sở để đánh giá rủi ro.
Trong giai đoạn từ khi xuất hiện tin đồn đến khi thông tin chính thức về việc Chủ tịch Hội đồng quản trị Đào Hữu Huyền cùng nhiều cá nhân khác bị khởi tố được công bố, cổ phiếu DGC đã giảm khoảng 23%. Đáng chú ý, thanh khoản trong cùng giai đoạn cao gấp 2-3 lần so với trước đó, cho thấy áp lực bán gia tăng và tâm lý thận trọng lan rộng trong giới đầu tư.
Điều thị trường muốn biết
Thị trường phản ứng tiêu cực không chỉ với tin xấu mà còn với sự bất định.
Trường hợp của DGC cho thấy một thực tế khá rõ: thị trường phản ứng tiêu cực không chỉ với tin xấu mà còn với sự bất định. Khi rủi ro pháp lý không thể đo lường, hành động đầu tiên của nhiều nhà đầu tư là bán ra để phòng ngừa rủi ro.
Ông Vũ Duy Khánh, Giám đốc Phân tích, Công ty Chứng khoán Smart Invest đánh giá, tốc độ công bố thông tin của các doanh nghiệp sau khi xảy ra vấn đề pháp lý hiện nay vẫn còn chậm. Khi thông tin thiếu minh bạch, thị trường sẽ xuất hiện tin đồn và nhà đầu tư có xu hướng bán cổ phiếu theo tâm lý phòng thủ.
Trong khi đó, tại các thị trường phát triển, khi doanh nghiệp vướng các vấn đề pháp lý hoặc kiện tụng, thông tin thường được công bố rõ ràng, giúp nhà đầu tư có cơ sở ước lượng tác động và phản ánh vào giá cổ phiếu.
Tại Singapore, Sở Giao dịch chứng khoán Singapore (SGX) có hướng dẫn riêng đối với trường hợp lãnh đạo cấp cao bị điều tra, thẩm vấn, bắt giữ hoặc truy tố. Theo đó, SGX yêu cầu hội đồng quản trị phải đưa ra một “đánh giá năng lực điều hành” (Assessment on Suitability to Continue as Director/Executive Officer) ngay khi nhân sự cấp cao vướng vào vòng lao lý.
SGX coi đây là những sự kiện có khả năng ảnh hưởng trọng yếu và trong nhiều trường hợp sẽ phát sinh nghĩa vụ công bố thông tin ra thị trường. Doanh nghiệp không chỉ phải xác nhận sự việc mà còn cần đánh giá mức độ ảnh hưởng đến hoạt động điều hành, khả năng vận hành liên tục cũng như các biện pháp quản trị rủi ro đã được triển khai.
Tại Hồng Kông (Trung Quốc), quy định được xây dựng theo nguyên tắc công bố “thông tin nội bộ” (inside information). Theo hướng dẫn của Ủy ban Chứng khoán và Hợp đồng tương lai Hồng Kông (SFC), việc lãnh đạo bị điều tra hoặc bị bắt không tự động làm phát sinh nghĩa vụ công bố thông tin. Thay vào đó, doanh nghiệp phải đánh giá liệu sự việc có khả năng ảnh hưởng đáng kể đến giá chứng khoán hoặc quyết định đầu tư của cổ đông hay không để xác định nghĩa vụ công bố thông tin.
Đối với thị trường Mỹ, Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) không có quy định riêng yêu cầu doanh nghiệp niêm yết phải công bố khi lãnh đạo bị bắt giữ. Thay vào đó, SEC xác định tính trọng yếu dựa trên góc nhìn của một “nhà đầu tư hợp lý” (reasonable investor). Nếu sự việc có thể ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động kinh doanh, tình hình tài chính hoặc triển vọng của doanh nghiệp, doanh nghiệp phải thực hiện công bố thông tin ra thị trường.
Tại Việt Nam hiện nay, quy định về công bố thông tin tương đối rõ ràng nhưng chưa đi sâu vào nghĩa vụ giải trình.
Theo ông Khánh, điều này một phần xuất phát từ việc doanh nghiệp khó xác định chính xác mức độ thiệt hại của vụ việc do còn phụ thuộc vào kết luận của cơ quan điều tra. Tuy nhiên, doanh nghiệp hoàn toàn có thể chủ động xây dựng các kịch bản ước tính tác động.
Các kịch bản này có thể liên quan đến doanh thu, lợi nhuận hoặc khả năng tổn thất tài sản. Chẳng hạn, với một dự án đang triển khai, doanh nghiệp có thể đánh giá khả năng bị tạm dừng thanh toán, nguy cơ bị truy thu hoặc những ảnh hưởng có thể phát sinh sau quyết toán nếu cơ quan điều tra vào cuộc.
“Khi không có dữ liệu để định lượng rủi ro, nhà đầu tư sẽ không biết mức giảm của cổ phiếu đã phản ánh đầy đủ hay chưa. Có những trường hợp cổ phiếu giảm khoảng 20% là đã phản ánh tương đối đầy đủ rủi ro, nhưng do thiếu thông tin nên thị trường bán tháo mạnh hơn mức cần thiết. Do đó, doanh nghiệp cần chủ động phác thảo các kịch bản để nhà đầu tư có cơ sở hình dung và định giá rủi ro. Khi đó, phản ứng của thị trường cũng sẽ ổn định và hợp lý hơn”, ông Khánh nói.