Chuyển từ “lượng” sang “chất”
Sáng 15/3 đã diễn ra Hội thảo Giải pháp thúc đẩy và nâng cao chất lượng dòng vốn đầu tư nước ngoài (ĐTNN) vào Việt Nam, do Báo Đầu tư phối hợp với Cục Đầu tư nước ngoài, Tạp chí Kinh tế dự báo (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) và Trung tâm Nghiên cứu Đầu tư nước ngoài (ĐH Kinh tế thuộc ĐH quốc gia Hà Nội) tổ chức, theo sự chỉ đạo và bảo trợ của Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Bộ trưởng Bùi Quang Vinh, lãnh đạo một số bộ, ngành cùng hơn 300 đại biểu trong và ngoài nước tham dự Hội nghị.
Cộng đồng DN, các chuyên gia đã đề xuất nhiều giải pháp cụ thể, nhằm đưa chiến lược thu hút ĐTNN chuyển từ “lượng” sang “chất”, bắt đầu từ năm 2012 như mục tiêu của Bộ Kế hoạch và Đầu tư.
GS. TSKH Nguyễn Mại, Chủ tịch Hiệp hội DN đầu tư nước ngoài khuyến nghị, đã đến lúc cần có tư duy mới trong thu hút ĐTNN. Theo đó, thay vì quá chú trọng thu hút họ vào thành lập các DN 100% vốn nước ngoài, cần tạo cơ chế để hướng NĐT nước ngoài tham gia liên doanh, liên kết với các DN nội địa. Chỉ có cách này mới góp phần nâng cao công nghệ, kỹ năng quản lý cho DN Việt Nam. Cũng không nên quá tập trung thu hút các NĐT đến từ châu Á như hiện tại, mà cần có giải pháp để hút NĐT tại các khu vực có công nghệ nguồn dồi dào như Mỹ, các nước OECD...
Muốn gia tăng chất lượng cho dòng vốn đầu tư gián tiếp, theo chuyên gia kinh tế tài chính Huy Nam, các bộ, ngành liên quan cần xem xét điều chỉnh một số quy định bất hợp lý liên quan đến khống chế tỷ lệ sàn và trần về sở hữu cổ phần của NĐT tại các DN FDI trong quá trình cổ phần hóa và niêm yết trên TTCK. Bất hợp lý này đang có phần đi ngược lại mục tiêu thu hút được nhiều hơn vốn ĐTNN và níu giữ dòng vốn ngoại ở lại lâu hơn với thị trường Việt Nam.
Hơn 300 đại biểu trong và ngoài nước tham dự Hội nghị thu hút và nâng cao dòng vốn ngoại
Chọn giải pháp đột phá
Khẳng định hiện không còn dư địa để trải thảm đỏ thu hút ĐTNN, Bộ trưởng Bùi Quang Vinh cho biết, đã đến lúc cần có những chính sách để hướng NĐT vào những lĩnh vực Việt Nam cần, chứ không phải NĐT muốn. Bởi vậy, hết quý II/2012, Bộ sẽ tổng kết 25 năm kêu gọi ĐTNN vào Việt Nam. Trên cơ sở đó đặt ra lộ trình những công việc cần phải làm, trong đó trọng tâm là rà soát và kiến nghị phương án sửa đổi Luật Đầu tư. Điểm khác biệt của việc sửa đổi Luật lần này là Bộ Kế hoạch và Đầu tư sẽ phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành hữu quan kiến nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ sửa đổi đồng thời các văn bản pháp lý liên quan đến thu hút ĐTNN, chứ không sửa lắt nhắt. Tư tưởng cốt lõi, xuyên suốt trong nâng cao chất lượng thu hút vốn ĐTNN sẽ được cụ thể hóa trong nội dung quy định của các văn bản pháp lý sửa đổi.
Cũng theo ông Vinh, các giải pháp nâng cao chất lượng dòng vốn ĐTNN được Bộ trình Chính phủ phê duyệt trong thời gian tới sẽ chú trọng chọn biện pháp mang tính đột phá, để khi triển khai sẽ tạo ra sức lan tỏa lớn.
Thứ nhất, trên cơ sở rà soát lại toàn bộ chính sách ưu đãi thu hút ĐTNN, Bộ sẽ kiến nghị không quá đặt nặng ưu đãi về thuế như hiện tại, mà sẽ đưa ra hệ thống ưu đãi mới theo hướng tạo ra môi trường đầu tư thuận lợi, ít rủi ro cho NĐT. Tùy lĩnh vực cần chú trọng thu hút đầu tư, mà có chính sách ưu đãi khác nhau, để tạo ra sức hấp dẫn mới trong thu hút dòng vốn ĐTNN.
Thứ hai, chú trọng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn lao động chất lượng cao, chứ không chỉ dừng lại ở đào tạo nghề, nhằm đáp ứng nhu cầu nâng cao chất lượng thu hút vốn ĐTNN.
Thứ ba, nâng cao chất lượng hệ thống hạ tầng, trong đó ưu tiên những lĩnh vực có tính kết nối cao như cầu cảng, đường xá, điện…
Thứ tư, có cơ chế khuyến khích cụ thể để thu hút đầu tư vào các lĩnh vực sử dụng công nghệ cao, nhằm vừa tiêu tốn ít nguyên, nhiên liệu, vừa tạo ra các sản phẩm có sức cạnh tranh cao. Trong đó, ưu tiên các lĩnh vực công nghiệp phụ trợ và một số lĩnh vực mà Việt Nam có lợi thế.
| Thứ trưởng Bộ Giao thông Vận tải, ông Nguyễn Ngọc Đông
Nhu cầu vốn đầu tư phát triển giao thông vận tải giai đoạn 2011 - 2015 ước tính 583.000 tỷ đồng, tính cả giai đoạn 2011 - 2020 là 1.550.000 tỷ đồng. Trong đó, dự kiến thu hút vốn từ ngoài ngân sách khoảng 271.000 tỷ đồng (46%). Để huy động được khối lượng vốn này là một thách thức lớn đối với Việt Nam.
Thực tế, nguồn vốn của khu vực công là hữu hạn và khả năng nguồn cấp vốn cho ngành giao thông vận tải dự kiến không khác nhiều so với xu hướng từ trước tới nay. Vì thế, tăng cường vốn đầu tư của ngành chỉ có thể thông qua tăng phí người sử dụng, sự tham gia của khu vực tư nhân. Tuy nhiên, khu vực tư nhân cần có thời gian để triển khai, do vậy trước mắt không có cách nào khác là từ ngân sách nhà nước; từ nguồn hỗ trợ phát triển chính thức đa phương hoặc song phương (ODA); từ thu phí sử dụng kết cấu hạ tầng giao thông và các loại phí đánh trực tiếp vào người sử dụng. Theo đó, những giải pháp đang áp dụng, chúng tôi sẽ xây dựng chính sách, quy định khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông với những ưu đãi cụ thể, kể cả với các nhà đầu tư nước ngoài.
Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, TS. Đỗ Nhất Hoàng
Mặc dù đã đạt được những kết quả cơ bản quan trọng, song việc thu hút, sử dụng và quản lý ĐTNN thời gian qua đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập. Còn có DN ĐTNN sử dụng công nghệ lạc hậu, tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường; việc sử dụng tài nguyên đất đai, khoáng sản chưa thực sự hiệu quả; mối liên kết ngang và dọc giữa các DN ĐTNN và DN trong nước chưa cao; tình trạng tranh chấp lao động và đình công còn diễn ra ở một số nơi, ảnh hưởng không tốt đến môi trường đầu tư.
Chiến lược phát triển kinh tế xã hội thời kỳ 2011 - 2020 khẳng định, khu vực FDI là một thành phần kinh tế được khuyến khích phát triển lâu dài và bình đẳng với các thành phần kinh tế khác. Theo đó, việc thu hút ĐTNN cần tập trung vào một số lĩnh vực ưu tiên.
Đó là chọn lọc các dự án có công nghệ hiện đại, thân thiện với môi trường và tăng cường sự liên kết giữa các khu vực; các ngành, lĩnh vực tạo ra các sản phẩm có lợi thế cạnh tranh, sản phẩm có khả năng tham gia mạng sản xuất và chuỗi giá trị toàn cầu. Những dự án tiết kiệm nhiên liệu, không sử dụng nhiều lao động giá rẻ cũng sẽ được ưu tiên.
Chuyên gia kinh tế, TS. Vũ Đình Anh
Việt Nam cho phép ưu đãi thuế thu nhập đối với DN FDI, tạo điều kiện thuận lợi để chuyển lợi nhuận ra nước ngoài, ưu đãi về tiếp cận đất đai, cho phép chuyển lỗ năm trước sang năm sau…, song có không ít trường hợp DN FDI sau khi tận dụng hết ưu đãi thì cũng đã hoàn vốn đầu tư, có lợi nhuận nên hoặc là giải thể, hoặc là chuyển hướng kinh doanh, hoặc là tiếp tục thua lỗ nên không phải nộp khoản thuế TNDN từ những khoản đầu tư khổng lồ.
Một bất hợp lý khác là, DN Việt Nam phải chịu thuế trực thu (thuế TNDN với thuế suất tới 25%) trong khi DN FDI chủ yếu chịu thuế gián thu (thuế nhập khẩu, thuế GTGT) nên DN Việt Nam lại càng khó cạnh tranh hơn, nhất là hạn chế khả năng tăng cường tiềm lực tài chính trước đối thủ cạnh tranh là các DN FDI vốn có lợi thế rõ ràng về tài chính. Theo đó, ngoài việc nâng cao chất lượng dòng vốn ngoại, Việt Nam cần đầu tư mạnh vào sản xuất thay thế nhập khẩu, đặc biệt là phát triển ngành công nghiệp phụ trợ để vừa giảm nhập khẩu đầu vào cho sản xuất, vừa chủ động kiểm soát được thị trường và giá cả các yếu tố đầu vào, thông qua đó kiểm soát thị trường và giá cả sản phẩm đầu ra, chủ động nâng cao khả năng cạnh tranh của các DN Việt Nam. |