Cẩn trọng với “bẫy” số liệu khi đọc báo cáo tài chính

(ĐTCK-online) Khi đọc báo cáo tài chính (BCTC), có một số vấn đề mà nếu không cẩn thận thì NĐT sẽ bị rơi vào "bẫy".
Rất nhiều thứ có thể đã thay đổi kể từ khi thông tin được DN đưa ra - Ảnh: Hoài Nam

Trước hết, cần kiểm tra xem thông tin trong báo cáo có phải thông tin hiện hành không. Rất nhiều thứ có thể đã thay đổi kể từ khi thông tin được đưa ra. Sau đó, thông tin quan trọng nhất mà NĐT cần đọc là báo cáo kiểm toán. Báo cáo của kiểm toán sẽ cho ý kiến về các BCTC. Ý kiến này sẽ xem xét tính chân thực và khách quan của các BCTC cũng như cho biết cơ sở đưa ra ý kiến.

Một người kiểm toán tin tưởng rằng, các BCTC do công ty cung cấp là chân thực và khách quan, cũng như cho biết tình hình của công ty theo những nguyên tắc kế toán thống nhất, sẽ đưa ra những nhận định này trong báo cáo của mình.

Kiểm toán có thể đưa ra "ý kiến bảo lưu", trong đó nêu cơ sở bảo lưu. Trong báo cáo sẽ có đoạn giải thích lý do bảo lưu.

NĐT sẽ tìm thấy những dấu hiệu cảnh báo đầu tiên nếu thấy "ý kiến bất lợi" hay "từ chối đưa ra ý kiến". Ý kiến bất lợi được đưa ra khi kiểm toán nhận định rằng, các BCTC của công ty là không xác thực, không đáng tin cậy và không chính xác. NĐT và người cho vay sẽ rất hiếm khi chấp nhận các BCTC của công ty nếu kiểm toán đưa ra ý kiến bất lợi. Từ chối đưa ra ý kiến được nêu khi người kiểm toán, trong quá trình thực hiện kiểm toán, không thể hoàn thành được công việc do nhiều lý do khác nhau. Từ đó làm nảy sinh các câu hỏi nếu NĐT đang cân nhắc đầu tư.

Tiếp đến, NĐT cần nhìn vào luồng luân chuyển tiền của doanh nghiệp. Luồng luân chuyển tiền không phải là lợi nhuận của công ty, mà là tiền chảy vào hoạt động kinh doanh do bán sản phẩm hay dịch vụ và tiền mà doanh nghiệp chi tiêu trong mọi lĩnh vực của hoạt động sản xuất - kinh doanh. Nếu lượng tiền vào (thu nhập) nhiều hơn lượng tiền ra (chi tiêu) thì doanh nghiệp sẽ có thặng dư tiền mặt.

Luồng luân chuyển tiền có vị trí quan trọng đối với sự tồn tại của doanh nghiệp. Điều NĐT cần xem xét là một công ty có vấn đề về chậm thanh toán cho các doanh nghiệp mà công ty đó cung cấp hàng hóa, dịch vụ không. Điều này có nghĩa là công ty không thể thanh toán tiền cho các chủ nợ. Nếu không thể trả nợ, kể cả khi chính bản thân công ty đang bị nợ một số tiền lớn, thì công ty vẫn có nguy cơ phải chấm dứt hoạt động.

Liên quan đến vấn đề này, NĐT cần biết một doanh nghiệp có đang đạt được lợi nhuận hay không. Lợi nhuận đó có phải là một nguồn thu nhập bền vững không? Một số sản phẩm sẽ luôn có nhu cầu như quần áo, thực phẩm, trong khi các hàng hóa xa xỉ hay đặc dụng có thể sẽ chịu tình trạng cầu sụt giảm trong thời kỳ suy thoái kinh tế. Một sản phẩm có thể trở nên lỗi mốt, lạc hậu nếu không được công ty đầu tư thêm.

NĐT cần xem xét tài khoản lỗ lãi, không chỉ những con số mới nhất có được, mà cả các con số của năm trước, để định hình xu hướng mà dựa vào đó quyết định kết quả hoạt động của doanh nghiệp.

NĐT cũng cần xem xét xem doanh nghiệp có những cơ chế huy động vốn nào. Doanh nghiệp vay vốn từ ngân hàng hay người cho vay nào? Doanh nghiệp có phụ thuộc vào vốn vay từ bạn bè, gia đình không? Những khoản tiền vay này có bảo đảm không? Lãi suất vốn vay là bao nhiêu?

Ngoài ra, hãy nhìn vào mục tiêu mà lãnh đạo doanh nghiệp đề ra. Những mục tiêu đó có khả thi trong tình hình tài chính hiện tại hay không?

Bên cạnh đó, cần xem xét các mục tiêu về quản trị. Tuy không phải công ty nào cũng đề ra những mục tiêu này, nhưng nếu có thì sẽ cho biết ai là thành viên HĐQT, hội đồng họp bao lâu một lần và các cuộc họp được tiến hành ra sao, cũng như trách nhiệm của HĐQT đối với cổ đông. Báo cáo quản trị công ty cho biết HĐQT kiểm soát công ty ra sao thông qua các cơ chế quản lý, pháp lý và triết lý của mình.

NĐT cũng cần xem xét những yếu tố mà doanh nghiệp không nêu trong báo cáo. Chẳng hạn, doanh nghiệp đang hoạt động trong môi trường nào? Doanh nghiệp đối mặt với loại hình cạnh tranh nào? Doanh nghiệp có phải là đơn vị đứng đầu thị trường không? Thị trường của doanh nghiệp như thế nào? Doanh nghiệp có tăng trưởng không hay những doanh nghiệp khác đang phải vật lộn với khó khăn? Đồng thời, NĐT cần nhìn vào những xu hướng trên toàn bộ thị trường để biết khoản đầu tư của mình có phải là một khoản đầu tư dài hạn tốt hay nên tránh.

Lê Thị Hồng Len, Trưởng đại diện ACCA Việt Nam
Lê Thị Hồng Len, Trưởng đại diện ACCA Việt Nam

Tin cùng chuyên mục