Tại Ngân hàng Phát triển nhà Sài Gòn (HDBank), ngay cuối tháng 6, Giám đốc Ngân hàng đã có công văn ngừng cho vay cầm cố kinh doanh chứng khoán, những bộ hồ sơ đã trình lãnh đạo và được phê duyệt thì ngừng giải ngân. Thông thường, thời hạn cho vay cầm cố chứng khoán tại HDBank tối đa là 12 tháng; quy định của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đưa ra vào tháng 6, và cuối năm nay là thời hạn cuối cùng để đảm bảo tỷ lệ 3% nên HDBank đang thương lượng với các khách hàng có thời hạn trả nợ sang năm sau để khuyến khích họ trả trước. Hạn mức được vay của khách hàng dựa vào loại cổ phiếu họ đem cầm cố, bằng khoảng 1/3 giá trị thị trường tại thời điểm cho vay với những cổ phiếu niêm yết và cổ phiếu ngân hàng, bằng 1/4 giá trị thị trường với cổ phiếu OTC có trong danh mục HDBank lựa chọn. Trong vài tháng qua, giá nhiều loại chứng khoán rớt tới 30-40%, thậm chí gần 50% như cổ phiếu FPT nên Ngân hàng đã tiến hành đánh giá lại thị giá chứng khoán và yêu cầu nhà đầu tư giảm dư nợ hoặc bổ sung tài khoản đảm bảo. Nhiều nhà đầu tư có khả năng cầm cự thì cố gắng mang nhà đất ra thế chấp.
Ngân hàng Quân đội (MB) vẫn mở cửa đón khách cầm cố chứng khoán nhưng chỉ giới hạn cho khách hàng mở tài khoản tại các CTCK mà MB có thỏa thuận hợp tác và họ phải thỏa mãn một số điều kiện (khách hàng VIP) trên các sàn.
Tìm đến Ngân hàng Quốc tế (VIB Bank), nhà đầu tư cũng nhận được câu trả lời: "Khó lắm, Ngân hàng đã hết room". Theo một cán bộ Phòng kinh doanh vốn, thời gian qua, giá cổ phiếu biến động mạnh, Ngân hàng liên tục phải đánh giá lại khoản cho vay để yêu cầu nhà đầu tư giảm dư nợ hoặc bổ sung tài sản thế chấp. Một nhà đầu tư vốn là chỗ thân quen với cán bộ tín dụng cố hỏi có "cửa" nào để vay tiền bởi hợp đồng sắp đáo hạn mà giá chứng khoán giảm mạnh quá, nhưng chỉ nhận được cái lắc đầu.
Cửa vay tại ngân hàng cổ phần khó, nhiều nhà đầu tư hy vọng tìm đến các ngân hàng quốc doanh bởi hầu hết thành viên trong khối này đều chưa chạm trần quy định, hiện chỉ phổ biến dưới mức 2%. Tuy nhiên, đại diện các ngân hàng quốc doanh (NHQD) đều đề cập đến khả năng sẽ giảm dư nợ loại này, thay vì tiếp cận mức cho phép. Phó tổng giám đốc Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) Lê Đào Nguyên cho biết, BIDV là một trong những NHQD chủ trương không cho vay kinh doanh chứng khoán dưới mọi hình thức.
Trong khi nhà đầu tư loay hoay vì thiếu vốn, ở một số ngân hàng cổ phần tình trạng thừa vốn đang xảy ra. Đầu tháng 8 này, một loạt NHTMCP giảm lãi suất huy động VNĐ khoảng 0,02%/tháng. Một trong những lý do được bật mí là Chỉ thị 03 khiến các ngân hàng vượt giới hạn 3%, ngừng cho vay kinh doanh chứng khoán, trong khi đó, nguồn tiền tiết kiệm chảy vào ngân hàng nhiều hơn, dẫn tới khả năng dư thừa vốn khả dụng.
Khó nới
Đại diện NHNN từ chối đưa ra con số thống kê về dư nợ trong lĩnh vực chứng khoán của các ngân hàng và khẳng định, việc ban hành Chỉ thị 03 là cần thiết, tác động đến thị trường sẽ không nhiều vì còn tới 6 tháng để các ngân hàng thu hồi vốn. Ngày 9/8, NHNN tiếp tục có công văn yêu cầu các tổ chức tín dụng có tỷ lệ cho vay kinh doanh chứng khoán vượt tỷ lệ 3% xây dựng kế hoạch cụ thể, chi tiết về cho vay, thu nợ để đảm bảo cuối năm tỷ lệ trên về 3%, đồng thời sẽ giám sát và xử lý nghiêm những tổ chức, cá nhân có sai phạm. Động thái này cho thấy, cơ quan quản lý quyết tâm siết nguồn vốn ngân hàng đổ sang chứng khoán bất chấp nhiều ý kiến đề xuất giãn thời gian thực hiện hoặc nâng tỷ lệ từ 3% lên 5% như Hiệp hội Ngân hàng đã đề cập.
Trên thị trường, khi chiếc bình thông từ ngân hàng sang chứng khoán bị chặn lại, tác động tới mặt bằng giá cổ phiếu có thể thấy khá rõ. Nếu trong tháng 6, tổng mức vốn hóa của cả 2 sàn Hà Nội và TP. HCM là 341.264 tỷ đồng, thì đến tháng 7 chỉ còn 315.271 tỷ đồng.
Trong báo cáo về tình hình thị trường phát đi hôm 8/8, CTCK Bảo Việt nhận xét, Chỉ thị 03 đã ảnh hưởng đáng kể đến việc cho vay mua chứng khoán của các ngân hàng đối với nhà đầu tư. Hầu hết NHQD không mặn mà với việc cho vay để kinh doanh cổ phiếu, NHTMCP thì quan tâm hơn, nhưng dư nợ cho vay lại nhỏ (tổng tài sản của các NHTMCP chỉ bằng 30% tổng tài sản của khối ngân hàng). Do vậy, hầu hết NHTMCP đều có tỷ lệ cho vay đầu tư chứng khoán vượt quá tỷ lệ theo quy định tại Chỉ thị 03. Thực trạng này đã ảnh hưởng đến lượng tiền đầu tư vào TTCK khi việc vay tiền đầu tư vào các cổ phiếu niêm yết và chưa niêm yết trở nên khó khăn hơn. Đã có chuyên gia lên tiếng về sự bất hợp lý khi nhà đầu tư nước ngoài được hưởng các quy định về ngoại hối ngày một thoáng hơn, họ có thể chuyển tiền ra, vào bất cứ khi nào họ muốn (sau khi đã làm đủ nghĩa vụ thuế), thì nhà đầu tư trong nước lại bị "chặn" nguồn tiền vay từ ngân hàng.
Khống chế tỷ lệ 3%, TTCK có thiếu vốn không? Theo báo cáo nghiên cứu thị trường của AC Nelson, số lượng người Việt Nam tham gia TTCK chính thức hiện mới chiếm khoảng 0,26% dân số. Tính đến ngày 29/6, lượng tài khoản mở tại các CTCK đã đạt con số hơn 200.000, trong đó có trên 5.000 tài khoản của nhà đầu tư cá nhân và tổ chức nước ngoài. Con số này còn rất khiêm tốn so với dân số Việt Nam. Trong khi đó, chỉ tính từ tháng 4 đến cuối tháng 6 đã có thêm 13 quỹ đầu tư đi vào hoạt động, nâng tổng số quỹ thành lập từ đầu năm đến nay lên con số 22. Tổng số quỹ hiện diện và hoạt động tại Việt Nam như vậy vào khoảng 55 quỹ, với tổng tài sản tương đương 6 tỷ USD. Tuy nhiên, để những đồng vốn đang ngủ yên chảy vào TTCK không hề dễ và nhiều nhà đầu tư mới gia nhập thị trường thua lỗ nặng đang muốn rời bỏ chứng khoán càng khiến các nhà đầu tư khác dè dặt tham gia, còn các quỹ đầu tư mới thành lập lại chủ yếu ngóng chờ các đợt IPO của DNNN lớn sắp tới.
| Ý kiến chuyên gia Ông Lê Xuân Nghĩa, Vụ trưởng Vụ Chiến lược phát triển ngân hàng, NHNN Ở nước ngoài, chỉ có Ấn Độ khống chế cho vay chứng khoán không quá 5% dư nợ, còn ở các nước khác các ngân hàng thương mại được tự quyết định trên cơ sở năng lực quản trị rủi ro của mình. Nếu anh có năng lực quản trị tốt anh có thể cho vay với tỷ lệ cao, nếu anh không có năng lực mà lại cho vay cao thì sẽ bị ngân hàng trung tương tuýt còi, tất nhiên không ngân hàng nào lại đẩy mình vào thế rủi ro. Ngân hàng trung ương các nước có hệ thống thông tin theo dõi rất chặt chẽ, họ có quyền ra quyết định kiểm soát với từng ngân hàng một. Tại Việt Nam , NHNN đã rà soát tình hình cho vay cầm cố chứng khoán và có số liệu cụ thể, cách thức xử lý là tránh tạo ra khó khăn quá cho các ngân hàng thương mại và tác động quá đột ngột đến TTCK. Thị trường phản ứng mạnh, NHNN đang nghiên cứu để có động thái điều chỉnh phù hợp.
Ông Lê Đắc Sơn, Tổng giám đốc VP Bank Tỷ lệ cho vay kinh doanh chứng khoán tại VP Bank không lớn lắm, chỉ vào khoảng 5-6%. Tôi tin rằng, đến cuối năm, tỷ lệ trên sẽ về 3% bởi trong 6 tháng tới, tổng dư nợ của Ngân hàng sẽ tăng lên, trong khi những khoản vay kinh doanh chứng khoán 3-6 tháng đến hạn chúng tôi thu hồi và không cho gia hạn nữa. Quan điểm của Ngân hàng là sẽ không phá vỡ hợp đồng để thu hồi nợ trước hạn. Trước đây, Ngân hàng dự kiến sẽ cho vay kinh doanh chứng khoán tối đa 10% tổng dư nợ, nay NHNN đã có Chỉ thị 03 thì chúng tôi chỉ khống chế ở mức 3%. Từ trước tới nay, các nghiệp vụ cho vay chính của Ngân hàng vẫn là sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng, còn cho vay kinh doanh chứng khoán là sản phẩm mới, khách hàng tìm đến thì Ngân hàng cho vay chứ không đặt chỉ tiêu ở lĩnh vực này. Ở nước ngoài, ngân hàng cho vay đầu tư chứng khoán bình thường nhưng họ không cho vay trực tiếp mà thông qua công ty đầu tư của họ, căn cứ vào từng mã chứng khoán. Ở Việt Nam , thị trường tài chính mới sơ khai, kiểm soát cho vay kinh doanh chứng khoán là cần thiết nhưng cá nhân tôi cho rằng, nếu như NHNN nâng tỷ lệ lên 5-6% sẽ hợp lý hơn.
Ông Hà Văn Thắm, Chủ tịch HĐQT Ocean Bank Ocean Bank là một ngân hàng nhỏ, cho vay đầu tư chứng khoán hiện đạt gần 300 tỷ đồng, bằng 15% dư nợ tín dụng. Thời hạn vay của khách hàng chủ yếu từ 6 tháng tới 1 năm, hiện chúng tôi giảm dư nợ bằng cách tiếp tục thu các khoản đáo hạn, không cho vay tiếp và tăng dư nợ ở những lĩnh vực khác. Với đà này, đến cuối năm, Ngân hàng có thể kéo tỷ lệ cho vay kinh doanh chứng khoán xuống mức 3% theo quy định. |