Sản phẩm thông dụng ở nước ngoài…
Theo thông tin được chia sẻ trong Hội thảo giới thiệu về chứng quyền, do HOSE tổ chức ngày 13/12, chứng quyền là sản phẩm tương tự như quyền chọn (quyền mua, quyền bán), được phát hành bởi bên thứ ba (thường là CTCK) và sẽ dựa vào tài sản là cổ phiếu, chỉ số chứng khoán... để phát hành ra chứng quyền.
Tại Hội thảo, lãnh đạo Sở GDCK Đài Loan cho biết, chứng quyền là một loại chứng khoán phái sinh, có thể được niêm yết và giao dịch sôi động. Thống kê chỉ ra, giá trị giao dịch trên thị trường chứng quyền Đài Loan liên tục tăng, từ mức 68,3 triệu NTD (năm 2009) lên 213,2 triệu NTD (năm 2011). Ngoài TTCK Đài Loan, TTCK tại Hồng Kông, Hàn Quốc , Singapore ... cũng có giá trị giao dịch chứng quyền cao. Vì sự phổ biến và phát triển này mà HOSE rất kỳ vọng thị trường sẽ quan tâm và Việt Nam có thể sớm đưa chứng quyền vào giao dịch.
Trên thực tế, để tổ chức nên thị trường chứng quyền, các nước đã định ra rất nhiều điều kiện. Ví dụ, tiêu chuẩn để được phát hành trên thị trường chứng quyền Đài Loan là vốn điều lệ của nhà phát hành phải đạt mức tối thiểu 3 tỷ NTD, giá trị tài sản ròng không được thấp hơn vốn điều lệ, xếp hạng tín dụng phải đạt mức được cơ quan quản lý chấp thuận, tỷ lệ an toàn vốn không dưới 200% trong nửa năm trước ngày nộp đơn xin phát hành. Bên cạnh đó, muốn kinh doanh chứng quyền, nhà phát hành phải có thêm các báo cáo kiểm toán, báo cáo xếp hạng tín dụng, hệ thống quản trị rủi ro - chiến lược phòng ngừa dự kiến, ý kiến luật sư, thiết bị, nhân viên phụ trách.
Riêng những tài sản dùng làm cơ sở phát hành (như cổ phiếu niêm yết, chỉ số chứng khoán, ETF…) cũng phải thỏa mãn các điều kiện nhất định về giá trị thị trường, về thanh khoản và về kinh doanh. Đơn cử, cổ phiếu niêm yết muốn trở thành cơ sở phát hành chứng quyền ở Đài Loan phải có giá trị thị trường hơn 10 tỷ NTD, lượng giao dịch trong 3 tháng gần nhất phải chiếm từ 20% khối lượng cổ phiếu đang lưu hành, hoặc khối lượng giao dịch bình quân tháng phải đạt từ 100 triệu cổ phiếu trở lên, phải có BCTC kỳ kế toán gần nhất không lỗ...
Đài Loan cũng định ra những quy định chặt chẽ về số lượng phát hành chứng quyền, giới hạn định mức phát hành, về mức giá phát hành tối thiểu, thời hạn của quyền, nghĩa vụ cung cấp thanh khoản, các hình phạt nếu vi phạm, các điều kiện muốn hoạt động kinh doanh chứng quyền....
… chưa có điều kiện phát hành ở Việt Nam
Nếu chứng quyền được triển khai ở Việt Nam, theo ông Mạc Quang Huy, Tổng giám đốc CTCK MaritimeBank, đây sẽ là sản phẩm đủ hấp dẫn đối với nhà phát hành lẫn NĐT. Thay vì phải mua cả cổ phiếu, NĐT chỉ cần mua quyền mua/quyền bán nên số tiền bỏ ra sẽ thấp hơn nhiều so với mua cổ phiếu, nhưng vẫn có cơ hội kiếm lời từ chênh lệch giá cổ phiếu nếu giá cổ phiếu tăng theo đúng dự đoán, tại hoặc trước thời điểm đáo hạn. NĐT cũng có thể thu lời từ giao dịch chứng quyền nếu giá chứng quyền niêm yết biến động tích cực. Ông Phạm Ngọc Bích, Giám đốc Khối phát triển khách hàng tổ chức, CTCK SSI cũng nhận định đây là sản phẩm có nhu cầu thực.
Nếu có rủi ro nào cho NĐT khi giao dịch chứng quyền thì đó là rủi ro mất phí trong trường hợp giá cổ phiếu không đi theo dự đoán. Ngoài ra, dù có những quy định ngặt nghèo trong tiêu chuẩn trở thành nhà phát hành, nhưng rủi ro nhà phát hành phá sản vẫn có thể xảy ra.
Một lo ngại khác, như băn khoăn của ông Nguyễn Sơn, Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường, UBCK là NĐT sẽ bị thiệt hại nếu nhà phát hành tìm cách làm giá, nhằm thu lợi bất chính. Đại diện Sở GDCK Đài Loan chia sẻ, có một cách khắc phục rủi ro này là cơ quan quản lý ra quy định: nhà phát hành tài sản cơ sở không được giao dịch tài sản cơ sở đó trong một khoảng thời gian nhất định.
Một vướng mắc khác là hoạt động phát hành chứng quyền bán có bản chất là hoạt động bán khống tài sản cơ sở, mà Việt Nam thì chưa cho phép bán khống. Vì thế, theo đại diện Sở GDCK Đài Loan, nhà phát hành chỉ có thể phát hành chứng quyền mua chứ không thể phát hành chứng quyền bán, trong khi đây lại thường là giao dịch chiếm tỷ trọng lớn trên thị trường chứng quyền.
Khi Việt Nam chưa có nền tảng pháp lý về chứng quyền thì việc ban hành các quy định, chính sách sao cho giám sát được chất lượng nhà phát hành, chất lượng tài sản cơ sở cũng như đảm bảo vận hành thị trường chứng quyền được trơn tru sẽ đòi hỏi nhiều thời gian. Băn khoăn khác là NĐT sẽ lấy động lực gì để tham gia mua chứng quyền (quyền mua) khi TTCK Việt Nam vẫn èo uột, cung nhiều mà cầu ít. Đó là lý do mà đại diện lãnh đạo HOSE cho biết, chứng quyền mới đang dừng ở mức độ tìm hiểu, nghiên cứu.