Tuy vậy, chính chỉ số này lại là một trong 3 chỉ số lên điểm giúp tạo nên sự thăng hạng chung của Việt Nam . Chỉ tính riêng chỉ số bảo vệ nhà đầu tư thì Việt Nam cũng đã tăng được 10 bậc so với năm ngoái.
Rõ ràng, theo ông Justin Yap, chuyên gia IFC và WB, Việt Nam đã cải thiện rất lớn trong chỉ số này với những ghi nhận trong yêu cầu minh bạch, công khai trong quản trị doanh nghiệp. Điều này khiến hoạt động của mô hình công ty cổ phần tại Việt Nam ngày càng phát triển và được đánh giá cao. Sự phát triển nhanh chóng của TTCK cùng những đòi hỏi của nhà đầu tư cũng được coi là điều kiện để Việt Nam thăng hạng khá nhanh ở chỉ số này.
Tuy nhiên, tính tới từng chỉ số thành phần thì Việt Nam chỉ được ghi nhận về mức độ công khai. Điểm số cho Việt Nam ở chỉ số thành phần này là 6, cao hơn điểm 5,0 trung bình của khu vực và khá gần với mức điểm 6,4 của các nước OECD. Trong khi đó, các chỉ số thành phần còn lại như mức độ trách nhiệm của giám đốc, độ dễ dàng trong việc khiếu kiện của các cổ đông, Việt Nam đều bị điểm thấp, với điểm 0 và 2. So với mức trung bình ở khu vực, tương ứng là 4,4 và 6,3; mức trung bình của các nước OECD, tương ứng là 5,1 và 6,5, khoảng cách của Việt Nam với khu vực và thế giới vẫn thực sự rất lớn.
Điều đáng nói là có vẻ như quan điểm về bảo vệ nhà đầu tư của Việt Nam và của nhiều luật sư đang làm việc tại các công ty luật quốc tế tại Hà Nội (đối tượng chính tham gia trả lời khảo sát của WB và IFC) không thực sự trùng lắp. Hồi năm ngoái, nhận xét của các chuyên gia về vấn đề này là Việt Nam hầu như chưa có khung pháp lý cũng như các thông lệ quy định trách nhiệm của giám đốc hay thành viên HĐQT hoặc quyền khiếu kiện của các cổ đông thiểu số. Và đây là lý do mà Việt Nam gần như bị đội sổ vào năm ngoái.
Cũng thời gian đó, các chuyên gia kinh tế của Việt Nam bình luận rằng, sự cải thiện rất lớn trong quản trị doanh nghiệp của Luật Doanh nghiệp 2005, với hàng loạt quy định mới về quyền quyết định các vấn đề chủ chốt trong công ty cổ phần, tỷ lệ biểu quyết, quy định về bầu dồn phiếu… đã giải quyết rất lớn những lo ngại từ phía nhà đầu tư quốc tế cũng như các nhà đầu tư nhỏ lẻ về quyền lợi của mình. Và họ hy vọng, những điều khoản này sẽ là lý do để Việt Nam bứt ra khỏi tốp cuối của bảng xếp hạng.
Tuy sự mong muốn thăng hạng đã đạt được, song điểm chấm cho các động thái thay đổi tích cực này lại không được chia sẻ. Lý do ở đây, rất có thể là những quy định của pháp luật đã chưa thực sự được coi trọng trên thực tế, hoặc có thể chính các nhà đầu tư chưa nắm rõ được quyền lợi của mình. Đơn cử như quy định về bầu dồn phiếu, mặc dù đã có những hướng dẫn khá chi tiết về cách thức tiến hành, tỷ lệ thực hiện… song hầu như không nhiều nhà đầu tư nhỏ lẻ tận dụng quyền này để tạo nên sức mạnh cho mình. Phần lớn nhà đầu tư nhỏ lẻ chỉ tìm đến công cụ này khi có vướng mắc lớn với HĐQT hoặc khi trở thành “thân hữu” của một nhóm cổ đông nào đó. Tính thực tiễn kém khiến nhiều quy định đã có nhưng không được tính điểm.
Hơn nữa, liên quan đến khiếu kiện, có lẽ phần trách nhiệm của cơ quan toà án cần phải được làm rõ. Ở đây, nếu không có sự cải thiện thống nhất về hệ thống toà án trên phạm vi cả nước, từ chính sách đến hoạt động cụ thể, rất khó Việt Nam đạt được điểm khá hơn cho chỉ số này. Cần phải nhắc lại rằng, vấn đề về thiết chế pháp lý đều bị đánh giá trong hầu hết các nghiên cứu, khảo sát nào tính đến chỉ số này. Tại nghiên cứu về năng lực điều hành kinh tế cấp tỉnh, đây cũng chính là điểm được coi là “mấu chốt” của giai đoạn cải cách thứ hai sau giai đoạn đăng ký kinh doanh của tất cả các địa phương. Song đây cũng chính là điểm khó khăn nhất nếu như chính quyền Trung ương không thực sự “ra tay”.
Về phía các chuyên gia WB và IFC, họ cũng khuyến nghị nhà đầu tư Việt Nam nên xây dựng thói quen làm việc với các luật sư. Đây sẽ là điều kiện để quyền lợi của nhà đầu tư được bảo vệ đúng theo pháp luật.