8 năm trước (8/3/2005-8/3/2013), Trung tâm Giao dịch chứng khoán Hà Nội chính thức hoạt động bằng việc tổ chức bán cổ phần lần đầu ra công chúng cho Nhà máy Thiết bị bưu điện, mở màn cho hàng loạt DNNN sau đó như Thủy điện Vĩnh Sơn Sông Hinh, Điện lực Khánh Hòa, Nhiệt điện Phả Lại… bán cổ phần, thực hiện cổ phần hóa. 8 năm sau ngày khai trương, HNX mang diện mạo của một Sở GDCK hiện đại, quản lý cùng lúc 3 thị trường, trong đó thị trường trái phiếu chính phủ (TPCP) ngày càng khẳng định vai trò của một kênh huy động vốn hiệu quả cho Ngân sách Nhà nước. Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Xuân Hà, sự phát triển của thị trường trái phiếu có ý nghĩa rất lớn trong việc củng cố niềm tin của nhà đầu tư không chỉ vào thị trường trái phiếu, mà rộng hơn là vào TTCK Việt Nam.
Từ phát triển ấn tượng đến phát triển bền vững
Tiếng vỗ tay rộn rã vang lên khi lãnh đạo Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Kho bạc Nhà nước, Trung tâm Lưu ký chứng khoán, Sở GDCK Hà Nội (HNX) cùng nhấn nút khai trương phiên bản 2 hệ thống đấu thầu trái phiếu điện tử, chính thức vận hành tại HNX từ ngày 18/3 tới. Niềm vui lan tỏa trong các thành viên thị trường không chỉ vì phiên bản mới của hệ thống đấu thầu có nhiều tiện ích hơn, hiệu quả hơn, mà còn bởi thêm một lần nữa, họ được chứng kiến sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng trong quyết tâm xây dựng thị trường trái phiếu chuyên nghiệp, bền vững tại Việt Nam.
Các thành viên thị trường nhận bằng khen của Chủ tịch UBCK vì đã có thành tích xuất sắc trong hoạt động của thị trường trái phiếu thứ cấp năm 2012
Tháng 8/2005, TPCP lần đầu tiên được giao dịch trên Trung tâm GDCK Hà Nội, sau 5 tháng kể từ khi Trung tâm mở cửa hoạt động. Tháng 6/2006, Bộ Tài chính ra Quyết định số 2276/QĐ-BTC, tập trung đấu thầu TPCP tại đây, tạo tiền đề quan trọng để hình thành thị trường TPCP chuyên biệt tại HNX vào năm 2009. Thị trường này ra đời với mục tiêu tạo kênh huy động vốn cho Chính phủ và nền kinh tế, đồng thời làm đa dạng hóa các công cụ đầu tư vốn và gắn kết chặt chẽ hơn mối quan hệ điều hành chính sách tài khóa và tiền tệ tại Việt Nam.
Năm 2012, thị trường TPCP ghi dấu ấn trong nền kinh tế khi giúp Ngân sách Nhà nước huy động gần 150.000 tỷ đồng, vượt trên 90% kế hoạch, với lãi suất ngày càng giảm (năm 2012, lãi suất huy động giảm khoảng 2% so với 2011). Cũng trong năm này, lần đầu tiên, sau 20 năm có mặt tại Việt Nam, tín phiếu kho bạc Nhà nước bước lên sàn niêm yết, “như một dấu son” - theo lời bà Trần Minh Hằng, Phó tổng giám đốc Kho bạc Nhà nước - trong sự phát triển của TTCK Việt Nam.
Bước sang năm 2013, nền tảng pháp lý để phát triển thị trường trái phiếu đã được định hình rõ nét khi Quyết định Phê duyệt lộ trình phát triển thị trường trái phiếu Việt Nam đến năm 2020 được Bộ Tài chính ban hành, cùng nhiều văn bản pháp quy khác. Theo đó, mục tiêu đặt ra là tăng tỷ trọng dư nợ trái phiếu/GDP từ 18% năm 2011 lên khoảng 38% vào năm 2020, trong đó dư nợ TPCP đạt khoảng 22% GDP và trái phiếu do Chính phủ bảo lãnh đạt khoảng 8% GDP; dư nợ trái phiếu chính quyền địa phương khoảng 15% GDP và dư nợ trái phiếu doanh nghiệp khoảng 7% GDP. Để đạt được mục tiêu này, hàng loạt giải pháp đã được Bộ Tài chính đề cập, trong đó có việc thống nhất địa điểm đấu thầu TPCP là tại HNX, thiết lập cơ chế nhà tạo lập thị trường và tạo cơ chế thanh toán trái phiếu qua Ngân hàng Nhà nước, nhằm tạo sự thống nhất của thị trường.
Theo Thứ trưởng Trần Xuân Hà, quá trình phát triển thị trường trái phiếu, đặc biệt là việc xây dựng các văn bản pháp quy, có một điểm đáng ghi nhận là sự tham gia của các DN trong công tác hoạch định chính sách ngày càng chặt chẽ. Vì thế, nhiều nội dung mới của thị trường trái phiếu sơ cấp và thứ cấp được bổ sung phù hợp với thực tiễn, phù hợp với các nguyên tắc phát triển thị trường.
Ở phía thành viên, chia sẻ với ĐTCK, ông Nhữ Đình Hòa, Tổng giám đốc Công ty Chứng khoán Bảo Việt cho rằng, nỗ lực kết nối các chủ thể để cùng xây dựng thị trường trái phiếu của HNX là rất đáng ghi nhận. Thông qua các cuộc đối thoại, các thành viên được bày tỏ quan điểm, đóng góp ý kiến và thẳng thắn phản ánh những điểm chưa được, tạo nên một diễn đàn mở để cùng xây dựng một thị trường trái phiếu hiệu quả hơn.
Năm 2013, với 36 thành viên đấu thầu TPCP vừa được Bộ Tài chính phê duyệt cùng trên 50 thành viên giao dịch TPCP là các định chế tài chính, ngân hàng, công ty chứng khoán lớn, lực lượng nòng cốt cho một thị trường trái phiếu chuyên nghiệp đã được định hình. Dù còn cần nhiều thời gian để xây nên thị trường TPCP thực sự chuyên nghiệp (hình thành đường cong lãi suất chuẩn, có hệ thống nhà tạo lập thị trường, có công ty định mức tín nhiệm…), nhưng ở vai trò xây dựng và vận hành hệ thống đấu thầu, giao dịch TPCP, HNX luôn kết nối mọi nỗ lực. Như chỉ đạo của Thứ trưởng Trần Xuân Hà, định kỳ mỗi quý một lần, các chủ thể trên thị trường trái phiếu sẽ cùng gặp nhau và đối thoại - những cuộc đối thoại như từng mắt xích để gắn kết, để tháo gỡ các nút thắt, tăng tính chuyên nghiệp và hiệu quả cho các chủ thể tham gia.
Dấu ấn 8 năm sàn Hà Nội
Bắt đầu bằng hoạt động đấu giá cổ phần DNNN vào tháng 3/2005, sau 8 năm, hoạt động này trải qua nhiều giai đoạn cải tiến mạnh mẽ. Nếu năm 2005, dấu ấn trong lòng công chúng Thủ đô là những phiên đấu giá chật kín nhà đầu tư đặt lệnh tại sàn Hà Nội, thì năm 2007, nhà đầu tư chuyển sang đặt lệnh qua các đại lý (khối công ty chứng khoán), giảm tải áp lực cho các Trung tâm GDCK, đồng thời tận dụng được mạng lưới CTCK để mở rộng các điểm nhận đăng ký tới nhiều địa bàn khác nhau. Sang năm 2008, hoạt động đấu giá tiến thêm một bước khi quy định, DNNN nếu bán đấu giá từ 10 tỷ đồng trở lên, nhất thiết phải đấu giá qua TTCK. Cùng với quy định này, quy chuẩn về công khai thông tin, gắn cổ phần hóa với niêm yết chính thức được áp dụng, tạo nên một thị trường đấu giá minh bạch hơn, trách nhiệm hơn. Sang năm 2012, phương thức nhập lệnh một lần nữa được cải tiến, bổ sung cách nhập lệnh tại các đại lý đấu giá, giúp tận dụng được nguồn lực về công nghệ và con người của các CTCK và rút ngắn thời gian kiểm phiếu, nhập lệnh… đối với các cuộc đấu giá quy mô lớn. Bên cạnh đó là quy định, các DN quy mô vốn trên 500 tỷ đồng, trong các ngành nghề đặc thù, buộc phải công bố thông tin chào bán bằng cả tiếng Việt và tiếng Anh, nhằm tăng tính công khai, minh bạch và tạo điều kiện thu hút vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam.
Trên sàn niêm yết, dấu ấn 8 năm là những bước tiến liên tục của hệ thống công nghệ thông tin nhằm tăng tính thanh khoản và tiện ích cho các thành viên. Bắt đầu từ việc xây dựng và làm chủ hoàn toàn hệ thống công nghệ thông tin tại HNX khi mở cửa sàn niêm yết vào tháng 7/2005, sau 8 năm, HNX sở hữu một hệ thống Datacenter mới, có khả năng xử lý 1,5 triệu lệnh/phiên, năng lực tương đương với các hệ thống công nghệ của một số sở GDCK lớn trong khu vực và trên thế giới.
Sàn UPCoM ra đời vào năm 2009, với nhiệm vụ tạo lập một sàn giao dịch để thu hẹp thị trường cổ phiếu tự do, mở rộng thị trường được quản lý của Nhà nước. Với 134 DN đăng ký giao dịch, giá trị vốn hóa trên 28.382 tỷ đồng, sàn UPCoM tuy không sôi động như 2 sàn niêm yết, nhưng đã và đang góp phần khiến các giao dịch cổ phiếu của công ty đại chúng an toàn hơn, minh bạch hơn, giảm thiểu rủi ro về thanh toán, về giá như trước khi có UPCoM.
Nếu so với TTCK phát triển trên thế giới như Mỹ hay châu Âu thì TTCK Việt Nam còn quá non trẻ. 8 năm mới là bước mở đầu cho chặng đường còn rất dài phía trước.
Như chia sẻ của ông Trần Văn Dũng, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc HNX, thì trên chặng đường này có một cuộc đua với thời gian để cấu trúc lại TTCK, nhằm phát triển đồng bộ các mảng thị trường quan trọng, như thị trường cổ phiếu, thị trường trái phiếu và thị trường cho các sản phẩm phái sinh. Dù còn nhiều gian khó phải vượt qua, nhưng chắc chắn rằng, ở đâu có sức mạnh của sự hợp tác thì ở đó có niềm tin của sự thành công.