Theo Chánh thanh tra NHNN, kinh tế Việt Nam bước vào năm 2012 với nhiều khó khăn, thách thức đe dọa đến sự tăng trưởng và ổn định vĩ mô. Tuy nhiên, về cơ bản đều nằm trong nhận định, dự báo của NHNN từ cuối năm 2011. NHNN đặc biệt quan tâm đến công tác thanh tra, giám sát ngân hàng để bảo đảm sự an toàn, ổn định của hệ thống các TCTD và góp phần kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô. Năm qua, Cơ quan Thanh tra đã thực hiện được tổng số 731 cuộc thanh tra, kiểm tra, làm căn cứ để có 6.763 kiến nghị đối với các cơ quan, tổ chức có liên quan, trong đó có cả những kiến nghị về cơ chế, chính sách, góp phần quan trọng trong việc hoàn thiện các quy định, chính sách quản lý đối với lĩnh vực ngân hàng. Nhiều sai phạm, rủi ro trọng yếu của TCTD đã được phát hiện và xử lý. Thanh tra, giám sát ngân hàng đã ban hành các quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với 123 TCTD và DN, cá nhân với tổng số tiền phạt 7,277 tỷ đồng. Đặc biệt, thông qua thanh tra toàn diện, thực trạng tài chính, hoạt động và những yếu kém, hạn chế của các TCTD đã được làm rõ để làm cơ sở cho việc cơ cấu lại TCTD theo Đề án “Cơ cấu lại hệ thống các TCTD giai đoạn 2011-2015”.
Ông nghĩ gì về nợ xấu - “cục máu đông” của nền kinh tế?
Nợ xấu đang có chiều hướng tăng chậm lại đáng kể. Nếu như quý I/2012, nợ xấu tăng phổ biến trên 8%/tháng thì từ tháng 6/2012 trở lại đây, tăng bình quân ở mức dưới 2%/tháng, riêng tháng 12/2012, nợ xấu ước giảm khoảng 10%. Bên cạnh đó, các TCTD tăng cường trích lập dự phòng rủi ro để tạo nguồn xử lý nợ xấu. Nhiều TCTD đã phải giảm lợi nhuận, giảm chia cổ tức, tiết giảm chi phí, kể cả tiền lương, tiền thưởng của người lao động. Con số dự phòng rủi ro đã trích lập chưa sử dụng đến cuối tháng 12/2012 là khá lớn. Bên cạnh đó, một khối lượng không nhỏ nợ xấu đã được các TCTD xử lý đến cuối tháng 12/2012. Ngoài ra, các biện pháp cơ cấu lại nợ (gia hạn nợ, cơ cấu lại kỳ hạn trả nợ, giảm lãi suất cho vay, không chuyển nhóm nợ được cơ cấu lại) cũng đã góp phần kiềm chế nợ xấu tăng nhanh, hỗ trợ khách hàng vay vốn tiếp cận tín dụng thuận lợi hơn, giảm gánh nặng tài chính.
Tuy nhiên, nợ xấu là vấn đề kinh tế vĩ mô. Để xử lý nợ xấu một cách cơ bản, bền vững, NHNN sẽ phải phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành và địa phương triển khai đồng bộ, quyết liệt các giải pháp xử lý nợ xấu ngay từ năm 2013 theo Đề án được Chính phủ phê duyệt.
Vậy còn câu chuyện tái cấu trúc các ngân hàng yếu kém, thưa ông?
Triển khai cơ cấu lại các TCTD là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Cơ quan Thanh tra. Đến nay, số lượng ngân hàng yếu kém đã giảm. Cụ thể, trong số 9 ngân hàng yếu kém, có 3 ngân hàng đã được hợp nhất, 1 ngân hàng đã được sáp nhập, 1 ngân hàng tự tái cơ cấu thông qua nhóm cổ đông mới có năng lực tái cơ cấu; 1 ngân hàng sẽ được hợp nhất với TCTD khác và 3 ngân hàng còn lại đã có phương án cơ cấu lại. Các ngân hàng yếu kém sẽ phải tái cấu trúc toàn diện thông qua các giải pháp phù hợp với từng ngân hàng cụ thể, theo Đề án tái cơ cấu hệ thống các TCTD giai đoạn 2011-2015 và quy định của pháp luật.
Điều này có ý nghĩa như thế nào đối với hệ thống ngân hàng nói riêng và nền kinh tế nói chung?
Thanh khoản của hệ thống các TCTD đã được cải thiện rõ rệt và bảo đảm khả năng chi trả đầy đủ tiền gửi của dân cư; không để xảy ra tình trạng rút tiền hàng loạt tại các ngân hàng; an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội được giữ vững; các ngân hàng yếu kém được NHNN kiểm soát, theo dõi chặt chẽ. Rủi ro hệ thống và nguy cơ đổ vỡ hệ thống ngân hàng từng bước đã được đẩy lùi.
Đến ngày 31/12/2012, huy động vốn của hệ thống các TCTD tăng hơn 22% so với cuối năm 2011, trong đó hầu hết ngân hàng TMCP yếu kém đang được cơ cấu lại có mức tăng trưởng huy động vốn khá cao. Tâm lý thị trường được giữ ổn định. Điều này cho thấy, các giải pháp xử lý các ngân hàng TMCP qua sáp nhập, hợp nhất là phù hợp và có hiệu quả, không tạo áp lực lên thị trường và Nhà nước.
Sở hữu chéo được coi là biểu hiện quan trọng nhất của sự thiếu minh bạch trong hoạt động ngân hàng, bên cạnh đó, quản trị ngân hàng tại Việt Nam còn lỏng lẻo. Để giữ hệ thống hoạt động ổn định, chắc áp lực đối với Cơ quan Thanh tra là không nhỏ, thưa ông?
Như bạn cũng biết, Luật các TCTD năm 2010 quy định, TCTD không được góp vốn, mua cổ phần của TCTD khác là cổ đông; không cho phép các công ty con, công ty liên kết của một TCTD được góp vốn, mua cổ phần của chính TCTD đó. Tuy nhiên do yếu tố lịch sử (xảy ra từ trước khi Luật các TCTD 2010 có hiệu lực), trên thực tế vẫn còn một số TCTD vi phạm quy định về góp vốn, mua cổ phần. Việc sở hữu chéo gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến hệ thống ngân hàng, như làm gia tăng rủi ro hệ thống, tạo điều kiện cho các hành vi chuyển vốn lòng vòng, tăng vốn điều lệ không thực chất...
Do vậy, để hạn chế, xử lý kiên quyết và tiến tới chấm dứt tình trạng sở hữu chéo, cần nhiều giải pháp và phải theo lộ trình phù hợp. Cơ quan Thanh tra sẽ tăng cường công tác thanh tra, giám sát, kiên quyết xử lý các trường hợp vi phạm; Giám sát chặt chẽ quan hệ tín dụng của các đối tượng có sở hữu chéo để một mặt đánh giá được khả năng tài chính của cổ đông hiện hữu, mặt khác, ngăn chặn, phát hiện và xử lý tình trạng thao túng, chi phối ngân hàng dẫn đến vi phạm giới hạn cấp tín dụng cho cổ đông và người liên quan. Bên cạnh đó, chúng tôi sẽ phối hợp với UBCK theo dõi, giám sát chặt chẽ việc mua bán, chuyển nhượng cổ phần trên TTCK…
Bước sang năm 2013 đầy thách thức, Cơ quan Thanh tra mà ông đang phụ trách sẽ đặt trọng tâm vào những nhiệm vụ nào?
Năm 2013, dự báo nền kinh tế vẫn chưa hết khó khăn, thách thức và những yếu kém, tồn tại của các TCTD vẫn chưa được xử lý triệt để, do đó công tác quản lý, thanh tra, giám sát ngân hàng là công tác trọng tâm và hết sức nặng nề, phức tạp của NHNN. Nhưng chúng tôi tự tin “đối mặt” để giải quyết mọi vấn đề, hỗ trợ phần nào tháo gỡ khó khăn cho nền kinh tế. Theo đó, Cơ quan Thanh tra sẽ triển khai mạnh mẽ, đồng bộ các giải pháp cơ cấu lại hệ thống các TCTD theo Đề án đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, trong đó có việc triển khai Đề án xử lý nợ xấu được Chính phủ thông qua.
Cùng với việc thành lập và đưa vào hoạt động Công ty Quản lý tài sản, NHNN sẽ triển khai đánh giá toàn diện thực trạng tài chính, chất lượng tín dụng. Xác định rõ những yếu kém, hạn chế của từng TCTD để triển khai đồng bộ các quy định liên quan đến an toàn hoạt động ngành. Bên cạnh đó, một nội dung cũng rất quan trọng là hoàn thành căn bản việc xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn hai luật ngân hàng sửa đổi (Luật NHNN và Luật Các TCTD) và các văn bản hỗ trợ thực hiện cơ cấu lại các TCTD.
Với sự nỗ lực của hệ thống quản lý ngành cùng sự hợp sức của các cơ quan liên quan, chúng tôi tin, sẽ luôn bảo đảm sự ổn định của hệ thống các TCTD, đồng thời tăng cường hiệu quả, hiệu lực quản lý nhà nước, trật tự kỷ cương trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng.