Mọi lúc, mọi nơi…
Nếu năm 1992 tình trạng đô la hóa ở nước ta tăng mạnh với hơn 41% lượng tiền gửi vào các NH là bằng USD thì đến nay tỷ lệ tiền gửi bằng ngoại tệ trên tổng tiền gửi dao động từ 25 -35%. Như vậy Việt Nam đã khá thành công trong việc đảo ngược quá trình đô la hóa. Tuy nhiên, đến nay hiện tượng đô la hóa ở nước ta vẫn còn thể hiện rõ nét qua việc sử dụng rộng rãi đồng USD trong giao dịch, buôn bán … Theo quy định về quản lý ngoại hối, chỉ có tổ chức và cá nhân được phép thu ngoại tệ trên lãnh thổ Việt Nam mới được thông báo, quảng cáo, niêm yết giá hàng hóa, dịch vụ bằng ngoại tệ. Tuy nhiên, dạo quanh một vòng ở những trung tâm thương mại lớn ở TPHCM và Hà Nội, người ta dễ dàng nhận thấy hầu hết các cửa hàng đều niêm yết giá hàng hóa và giao dịch mua bán bằng USD, nhất là những lĩnh vực kinh doanh hàng hóa dịch vụ có giá trị lớn.
| Nâng cao tính chuyển đổi của đồng tiền Việt Nam Mới đây, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đã phê duyệt đề án “Nâng cao tính chuyển đổi của đồng tiền Việt Nam , khắc phục tình trạng đô la hóa trong nền kinh tế”. Theo đó, đến năm 2010 sẽ thực hiện đầy đủ tính chuyển đổi của VND ở trong nước, tạo cơ sở để nâng cao tính chuyển đổi quốc tế của VNĐ trong tương lai. Cụ thể là sẽ tự do hóa hoàn toàn giao dịch vãng lai, xây dựng cơ chế để VNĐ tham gia xuất khẩu, đồng thời thu hẹp và tiến tới xóa bỏ niêm yết, định giá, thanh toán và kinh doanh ngoại tệ trái phép. Hệ thống ngân hàng phải tìm cách thu hút ngoại tệ trôi nổi. Để thực hiện mục tiêu này, Chính phủ yêu cầu NHNN xây dựng chính sách lãi suất chủ đạo để định hướng chính sách lãi suất thị trường. NHNN tiếp tục thực hiện chính sách tỷ giá linh hoạt, đổi mới chính sách ngoại hối theo hướng tự do hơn trong giao dịch vốn và giao dịch vãng lai; xóa bỏ giấy phép chuyển ngoại tệ ra nước ngoài của cá nhân và NH, đồng thời thực hiện các biện pháp tăng cường sự thuận lợi khi giao dịch, sử dụng VNĐ. |
Bất cứ người dân hay du khách nào cũng đều có thể sử dụng ngoại tệ mọi lúc, mọi nơi một cách thoải mái. Chị Nguyễn Thị Thu, chủ quầy hàng trang sức cao cấp tại Diamond Plaza, cho biết khách đến trung tâm để mua sắm phần lớn là khách quốc tế. Nếu niêm yết giá bằng VNĐ họ không định giá được hàng hóa do không biết hết giá trị VNĐ. Để chiều lòng khách hàng cửa hàng phải niêm yết giá USD dù biết Nhà nước cấm điều này. Cũng giống như các trung tâm mua sắm, phần lớn các khách sạn ở TPHCM đều tính phí khách sạn bằng ngoại tệ. Để tránh bị phạt, hiện khách sạn niêm yết song song cả giá USD và VNĐ. Các công ty kinh doanh máy tính là một trong những đối tượng vi phạm quy định niêm yết giá nhiều nhất. Theo quy định, các loại hàng hóa bày bán trên lãnh thổ Việt Nam không được niêm yết bằng ngoại tệ. Việc niêm yết song song hai loại giá USD và VNĐ đều vi phạm quy định.
Hiệu quả quản lý mờ nhạt
Vai trò của NH thương mại rất quan trọng trong việc góp phần tự do hóa các dịch vụ vãng lai để người dân có nhu cầu chính đáng có thể tiếp cận ngoại tệ một cách hợp pháp, giảm bớt hoạt động của thị trường “chợ đen”. Tuy nhiên, ở nước ta vẫn còn tồn tại những điều bất hợp lý làm tình trạng đô la hóa gia tăng. Điển hình, TPHCM có hơn 800 quầy thu đổi ngoại tệ nhưng phần lớn là các tiệm vàng. Họ mua bán, thu đổi USD tự do và công khai trong khi đó không phải NH nào cũng được cấp phép thực hiện nghiệp vụ này. Theo NHNN chi nhánh TPHCM, các NH muốn thực hiện nghiệp vụ này cần phải có giấy phép kinh doanh ngoại tệ của NHNN. Riêng các tiệm vàng, họ chỉ cần đăng ký làm đại lý thu đổi ngoại tệ với các NH có giấy phép kinh doanh ngoại tệ thì được thực hiện ngay!?
Theo quy định của NHNN, nếu đơn vị nào vi phạm các quy định về niêm yết giá và thu đổi ngoại tệ trái phép sẽ bị áp dụng biện pháp phạt tiền. Mức phạt từ 5-12 triệu đồng đối với vi phạm về niêm yết bằng ngoại tệ và thu đổi ngoại tệ. Nếu tiếp tục tái phạm mức phạt sẽ cao hơn. Tuy nhiên thực tế, từ đầu năm đến nay NHNN chi nhánh TPHCM chỉ mới có phát hiện, kiểm tra và xử phạt 1 cửa hàng điện máy ở TPHCM niêm yết giá bằng USD. Giải thích điều này, bà Nguyễn Thị Minh Lan, Trưởng phòng ngoại hối NHNN chi nhánh TPHCM, cho biết với việc vi phạm tràn lan của các tổ chức và cá nhân cùng với nhân lực mỏng hiện nay của NHNN chi nhánh TPHCM thì việc giám sát, kiểm tra và xử phạt chỉ như “muối bỏ biển”. Được biết sắp tới NHNN sẽ phối hợp với các bộ ngành liên quan để triển khai nhiều biện pháp kiểm tra, giám sát và xử phạt kiên quyết hơn.
Ông LÊ XUÂN NGHĨA, Vụ trưởng Vụ chiến lược NHNN: Hạn chế giao dịch bằng ngoại tệ
Tình trạng đô la hóa làm cho các công cụ chính sách tiền tệ như nghiệp vụ thị trường mở, chiết khấu và tái chiết khấu trở nên hết sức phức tạp do luôn tồn tại 2 loại lãi suất: ngoại tệ và nội tệ. Và hai loại lãi suất này không phải lúc nào cũng biến động cùng chiều. Một nền kinh tế bị đôla hóa sẽ gây ra rủi ro hối đoái đối với các doanh nghiệp và các ngân hàng thương mại rất lớn. Bởi vì thị trường hối đoái quốc tế luôn biến động do hầu hết các quốc gia đều thả nổi tỷ giá hối đoái. Trong khi các công cụ để phòng ngừa rủi ro hối đoái như thị trường phái sinh (future, option, forward…) chưa phát triển. Ngoài ra, tình trạng đô la hóa cũng làm tăng thói quen chi tiêu ngoại tệ mặt của dân cư, tạo ra xu hướng thích sử dụng ngoại tệ trong các giao dịch lớn. Biện pháp quan trọng trong hạn chế tình trạng đo âla hóa là không nên nhận tiền gửi bằng ngoại tệ. Các nước trên thế giới đều cấm nhận tiền gửi bằng ngoại tệ. Trước mắt cần chấn chỉnh lại cấp phép kinh doanh bằng ngoại tệ, cấm quảng cáo, niêm yết và định giá bằng ngoại tệ. Các ngân hàng cần mở rộng chi nhánh mua bán ngoại tệ 2 chiều. NHNN nên tăng dự trữ bắt buộc đối với tiền gửi ngoại tệ, tiến tới cấm nhận tiền gửi bằng ngoại tệ trong tương lai. Tuy nhiên, tất cả các biện pháp nói trên đều phải đặt trên nền tảng lạm phát phải được kiểm soát nhằm củng cố lòng tin của dân chúng và DN vào đồng bản tệ kể cả trong thanh toán, tiết kiệm và cất trữ.
Ông ĐÀO HỒNG CHÂU, Phó tổng giám đốc Eximbank: Xây dựng uy tín đồng bản tệ
Người dân chưa hài lòng và tin tưởng vào tính ổn định của VNĐ thì hiện tượng đô la hóa sẽ vẫn còn. Ngay như hệ thống thanh toán của các ngân hàng hiện nay còn nhiều bất cập và chưa tiện lợi cũng sẽ làm người dân không có niềm tin vào ngân hàng, dẫn đến nhiều giao dịch thanh toán bằng ngoại tệ không thông qua kênh ngân hàng. Một doanh nghiệp ở Cần Thơ có nhu cầu thanh toán tại TPHCM nhưng lại quyết định mang tiền mặt đi lên TPHCM để thanh toán vì cho rằng thời gian nhanh hơn thay vì thanh toán qua ngân hàng… là chuyện phổ biến. Thực tế, đô la hóa không chỉ xuất phát từ nhu cầu và thói quen của một bộ phận người dân mà còn từ tâm lý chuộng USD của các tổ chức tín dụng. Tại bảng điện tử công bố giá mua bán các loại ngoại tệ ở chi nhánh nhiều ngân hàng, khách có thể thấy đồng USD luôn được các ngân hàng ưu tiên đặt ở vị trí đầu bảng trước các ngoại tệ khác như bảng Anh, Franc Pháp… Lý giải điều này, giám đốc một ngân hàng, cho rằng những hoạt động giao dịch, thanh toán lớn của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu vẫn chủ yếu bằng USD, chưa kể giao dịch bằng USD tại ngân hàng chiếm tỷ lệ lớn trong các giao dịch ngoại tệ. Vì vậy việc ưu tiên USD trong công bố bảng giá là chuyện dễ hiểu. Tuy nhiên điều này càng gián tiếp tạo ra tâm lý “chuộng đô la”!