Bỏ qua dư luận, Ủy ban châu Âu đã phác thảo những quy định mới nhằm tạo cơ sở pháp lý cho các gói hỗ trợ ngân hàng trong tương lai. Chỉ đề cập “đãi bôi” đến trách nhiệm của cổ đông ngân hàng và việc chia sẻ khó khăn của các chủ nợ với con nợ, bản dự thảo đáng tiếc không bảo vệ người nộp thuế ở châu Âu và có lẽ còn khiến họ chịu thiệt thêm hàng trăm tỷ euro. Bản kế hoạch liên minh ngân hàng lần này đã trượt một bước dài theo hướng chuyển các khoản nợ tư thành nợ công. Hoạt động vận động hành lang của các ngân hàng có thể chỉ làm cho mọi thứ trở nên tồi tệ hơn.
Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) vừa cung cấp các khoản tái cấp vốn bổ sung với số tiền 900 tỷ euro cho các ngân hàng thương mại ở các nước bị tác động nhiều nhất bởi cuộc khủng hoảng. Các ngân hàng này giao trở lại cho ECB các tài sản thế chấp chất lượng thấp mà rất có thể còn được chiết khấu rủi ro không đủ. ECB hiện ở vào vị thế tương tự như những nhà đầu tư tư nhân. Nó đang đảm bảo cho sự sống sót của những nhà băng đã bị nhiễm độc nặng nề bởi những khoản cho vay bất động sản và tín dụng chính phủ. Vì thế, sự yên bình đang có chỉ là giả tạo. Về cơ bản, ECB đang hủy hoại chức năng phân phối của thị trường vốn bằng cách chuyển trách nhiệm của các thành viên thị trường sang cho chính phủ.
Các kế hoạch này “nhằm tối đa hóa giá trị yêu sách của các chủ nợ và xoa dịu các đối tác”. Nhưng nếu các chủ nợ ngân hàng được bảo vệ khỏi rủi ro phải chia sẻ khó khăn, phải có ai đó nữa đứng ra chịu những khoản lỗ tăng thêm. Đó sẽ là những người nộp thuế ở châu Âu, những người đang đứng đằng sau Cơ chế bình ổn châu Âu (ESM).
Các khoản lỗ phải bù đắp có thể rất lớn. Tổng nợ của các ngân hàng của 6 nước chịu tác động bởi khủng hoảng nhiều nhất ước khoảng 9.400 tỷ euro. Nợ chính phủ gộp lại của các nước này là 3.500 tỷ euro. Vì thế, chỉ một phần nhỏ của khối nợ ngân hàng này cũng là quá lớn so với năng lực bù lỗ của ESM.
Lỗ hổng cơ cấu này dẫn đến những vấn đề khác của khu vực đồng euro.
Đầu tiên, việc buộc những người đóng thuế phải gánh một phần lỗ cho các ngân hàng sẽ gây bất ổn cho các nước lành mạnh. Kế hoạch giải quyết vấn đề của các ngân hàng không phải là một “bức tường lửa”, nhưng sẽ là một “kênh dẫn lửa” đưa đám cháy của cuộc khủng hoảng nợ lan sang các quốc gia còn lại trong châu Âu.
Thứ hai, gánh nặng tăng thêm trên vai những người nộp thuế sẽ bồi thêm oán giận trong họ. Mâu thuẫn giữa các chủ nợ và con nợ thường được giải quyết bằng luật pháp dân sự, nay lại được Liên minh châu Âu nâng tầm thành vấn đề cấp quốc gia, biến chúng thành một phần của các vấn đề quốc tế. Điều này sẽ làm xói mòn sự thống nhất trong nội bộ châu Âu và tái lập lại tình huống tiêu cực mà nước Mỹ từng gặp phải trước đây khi cố lấy ngân sách ra để bù lỗ cho các công ty tư nhân.
Thứ ba, quyền sở hữu đối với cổ phiếu ngân hàng và nợ ngân hàng có xu hướng tập trung thái quá vào những gia đình giàu có nhất ở tất cả các nước, nên bản kế hoạch mới chỉ càng làm trầm trọng hơn sai lầm của chính sách thuế hiện tại, khi mà tính một cách tương đối, những người ít thu nhập lại đang phải trả thuế nhiều nhất.
Thứ tư, những cơ chế bình ổn công cộng sẽ chỉ giảm chi phí tài trợ cho các ngân hàng một cách giả tạo. Điều này không chỉ duy trì một khu vực ngân hàng đã phồng to mà còn kéo dài những hoạt động rủi ro thái quá của các ngân hàng này. Chỉ một động tác sai lầm trong phân phối nguồn vốn cũng sẽ làm chậm lại sự phục hồi và lấy mất cơ hội tăng trưởng trong dài hạn.
Tháng 7 năm ngoái, khoảng 500 nhà kinh tế người Đức đã viết thư gửi Thủ tướng Angela Merkel để phản đối việc bảo vệ nợ ngân hàng. Nhưng kế hoạch xử lý ngân hàng của châu Âu hiện tại đang vượt quá cả những e ngại tồi tệ nhất.
Một cơ chế giám sát và một cơ quan xử lý tập trung là cần thiết để giải quyết cuộc khủng hoảng ngân hàng ở châu Âu. Nhưng cơ quan đó không cần đến tiền để thực hiện các chức năng của mình. Thay vào đó, cơ quan này nên tập trung ràng buộc cổ đông ngân hàng và các chủ nợ vào việc phải chia sẻ thua lỗ của các ngân hàng nếu sự suy giảm của thị trường làm giảm giá trị của các tài sản và vốn ngân hàng hoặc hơn thế.
Nếu các nhà vận động hành lang của các ngân hàng và chủ nợ thắng thế và bản kế hoạch của Ủy ban châu Âu mới đây được thông qua bởi Nghị viện mà không được xem xét lại, những người đóng thuế và các công dân châu Âu sẽ đối mặt với một núi nợ công còn lớn hơn và một thập kỷ suy thoái kinh tế.