Thêm một lời bàn ngắn về vụ việc Công ty cổ phần Thép Việt Ý (VIS) khi ông Phạm Chí Cường, Tổng thư ký Hiệp hội Thép Việt Nam phát biểu với báo giới rằng, thị trường Việt Nam lâu nay chưa tin tưởng với chất lượng thép cây của Trung Quốc nên việc VIS không đề rõ xuất xứ trên từng cây thép sẽ ảnh hưởng tới sự lựa chọn hàng sản xuất tại Việt Nam của chính VIS. Cũng cần phải nói thêm rằng, những phát biểu này được đưa ra sau khi Bộ Thương mại đã có công văn cho rằng, Công ty cổ phần Thép Việt Ý không vi phạm pháp luật Việt Nam trong việc đặt hàng sản xuất tại Trung Quốc dưới nhãn hiệu VIS.
Có thể thấy, mặc dù phía Hiệp hội Thép cho rằng, chất lượng thép cây Trung Quốc chưa được tin tưởng song việc thép VIS sản xuất tại Trung Quốc theo đúng các tiêu chuẩn của Việt Nam, được các cơ quan có thẩm quyền về chất lượng sản phẩm là Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng khẳng định phù hợp tiêu chuẩn Việt Nam lại chính là một cách chứng minh điều ngược lại. Hay nói cách khác, nhiều chuyên gia trong lĩnh vực thương mại cho rằng, bảo vệ doanh nghiệp trong nước của Hiệp hội Thép theo cách làm vừa qua như một sự quảng bá không công và đầy thuyết phục về chất lượng cho sản phẩm cùng loại của Trung Quốc. Người tiêu dùng Việt Nam qua sự kiện này có thể thấy rằng, thép sản xuất của Trung Quốc cho dù giá thành rẻ hơn song chất lượng không hề thua kém các sản phẩm cùng loại của Việt Nam. Lợi chưa thấy đâu song hại có thể đang chờ ở trước mắt. Có lẽ chặng đường đi tới của các doanh nghiệp sản xuất thép Việt Nam sẽ gian nan hơn rất nhiều khi cả hàng rào bảo vệ vốn khá hữu hiệu trước đây là chất lượng sẽ không còn là vấn đề đối với hàng sản xuất tại Trung Quốc trong khi sự phụ thuộc vào phôi nhập khẩu vẫn rất lớn.
Cách làm của Hiệp hội Thép Việt Nam để bảo vệ các doanh nghiệp trong nước đã như một sự quảng bá thương hiệu cho sản phẩm thép Trung Quốc
Trong môi trường kinh doanh đang dịch chuyển tích cực theo hướng bình đẳng, công khai và hành xử theo pháp luật thì một sự tính toán không cẩn trọng nhiều khi sẽ tạo dây trói buộc chân mình. Hoạt động đấu thầu vốn thực sự phức tạp và đầy cạnh tranh tới đây cũng sẽ trở nên khắc nghiệt hơn rất nhiều đối với những hành vi cạnh tranh không lành mạnh cũng như những thói quen lách luật khá phổ biến. Đơn cử trường hợp được các nhà thầu coi là rất nhỏ như không hoàn thiện đầy đủ các nội dung theo quy định khi ký kết hợp đồng sẽ bị phạt tiền và có thể bị “bêu” danh trên Trang thông tin điện tử về đấu thầu và Báo Đấu thầu.
Cần phải nói rằng, lâu nay việc ký kết hợp đồng này thường được vận dụng linh hoạt đến mức có thể bên A sẽ né cho bên B những điều khoản bất lợi bằng cách không đề cập đến phần xử lý trách nhiệm khi một trong hai bên không thực hiện hợp đồng. Nhiều chuyên gia trong ngành thừa nhận, kiểu vi phạm này khá phổ biến, và thường là cách để các bên “cảm ơn” lẫn nhau trong những trường hợp cần phải “đáp lễ”. Chính vì điều này mà trong trường hợp sự ơn nghĩa đổi chiều thì cách giải quyết theo luật rất phức tạp bởi nguyên tắc tuân thủ theo hợp đồng đã ký giữa các bên. Không ít các nhà thầu và cả phía chủ đầu tư đành phải ngậm “bồ hòn làm ngọt” khi bị bên kia qua mặt, đặc biệt là khi nhà thầu bị chiếm dụng vốn.
Tới đây, những quy định về xử phạt bằng tiền và đặc biệt là các hình thức cấm tham gia hoạt động đấu thầu đối với những vi phạm về hợp đồng cho dù đơn giản nhất sẽ là cách để nhà thầu và cả chủ đầu tư tự điều chỉnh hành vi của mình theo hướng thuận lợi cho các bên trong khuôn khổ pháp luật. Hơn thế, cũng cần phải khẳng định rằng, sự ràng buộc lợi ích ở đây rất lớn khiến sự trả giá cho một hành vi nhỏ là rất nặng nề. Việc khôi phục lại danh tiếng sau khi có mặt trên bảng “phong thần” các nhà thầu làm ăn không đúng luật, bị cấm tham gia đấu thầu rất có thể là vô vọng…