Ông Trần Đình Phong, Giám đốc Đầu tư CTCK VNDirect nhận xét, nhập khẩu đang giảm mạnh là chỉ báo cho thấy sản xuất - kinh doanh trong nước sẽ giảm. "Hôm nay doanh nghiệp không nhập khẩu nguyên vật liệu thì ngày mai sẽ không có sản xuất. Dự báo, quý I/2009 tiếp tục là những tháng khó khăn đối với lợi nhuận doanh nghiệp", ông Phong nói.
Theo nhận định của nhiều CTCK, tăng trưởng lợi nhuận của các công ty niêm yết trong năm 2009 có thể sẽ giảm so với năm trước. Điều này cũng là quy luật khi tăng trưởng kinh tế chung của Việt Nam cũng như toàn thế giới đều suy giảm.
Tình trạng dư thừa hàng hóa, dư thừa năng lực sản xuất đang diễn ra và tiếp tục trầm trọng hơn với nhiều mặt hàng cơ bản. Nhiều công ty ở các ngành hàng như thép, cao su, điều, phân bón… vẫn đang "ngậm" nguyên liệu đầu vào giá cao từ năm ngoái, trong khi mức độ tiêu thụ sản phẩm giảm đi.
Đây chính là nguyên nhân dẫn đến thua lỗ của nhiều công ty niêm yết thuộc lĩnh vực sản xuất khiến nhà đầu tư lo ngại tình trạng lỗ nặng nề như trong quý IV tiếp tục lặp lại trong quý I năm nay. Tuy nhiên, ở ngành hàng nào cũng có doanh nghiệp vượt qua khó khăn để phát triển.
Có người lo ngại Tổng công ty Đạm Phú Mỹ (DPM) có thể sẽ thua lỗ trong quý I/2009 sau khi lỗ gần 90 tỷ đồng trong quý IV, do lượng phân bón tồn kho trong nước còn 2 triệu tấn, trong đó một nửa là phân bón nhập khẩu. Nhưng theo ông Phan Đăng Nam, phụ trách công bố thông tin của DPM, Tổng công ty đã đẩy mạnh tiêu thụ hàng tồn kho và hiện không còn hàng tồn kho giá cao. Hiện thị trường phân bón đang phục hồi do vào vụ hè thu, giá phân bón đang lên và không có khả năng DPM lỗ trong quý I. Theo kế hoạch năm 2009, doanh thu của DPM sẽ đạt hơn 5.800 tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế dự kiến sẽ đạt khoảng 1.084 tỷ đồng với mức tỷ suất lợi nhuận sau thuế/vốn điều lệ vào khoảng 26%.
Một cổ phiếu thuộc hàng blue-chip là HPG của Tập đoàn Hòa Phát cũng đã tăng giá trở lại trong hai phiên giao dịch đầu tuần này do thông tin lợi nhuận tháng 1 đạt tới 80 tỷ đồng. Quý IV năm ngoái, HPG cũng lỗ hơn 200 tỷ đồng do giảm giá hàng tồn kho. Nếu tiêu thụ hết hàng tồn kho thì khả năng HPG bị lỗ là rất thấp. Vấn đề là lời ít hay nhiều phụ thuộc vào doanh số bán hàng mỗi tháng.
CTCP Dầu Tường An (TAC) cũng là doanh nghiệp thuộc nhóm sản xuất bị lỗ do trích dự phòng giảm giá hàng tồn kho. TAC chưa khẳng định được chắc chắn về khả năng đạt lợi nhuận trong quý I này sau khi lỗ 44,4 tỷ đồng trong quý IV năm ngoái.
Ông Đoàn Tấn Nghiệp, Chủ tịch HĐQT TAC cho biết, kết quả kinh doanh sẽ phụ thuộc vào biến động giá dầu nguyên liệu. Giá dầu cọ phụ thuộc vào giá dầu mỏ, hiện ổn định ở mức 600 USD/tấn. Nếu giá dầu mỏ tăng, giá dầu cọ tăng thì có lợi cho Công ty còn ngược lại thì TAC phải trích lập dự phòng. Vì để có nguyên liệu sản xuất cho tháng 3, TAC phải ký hợp đồng nhập khẩu dầu từ tháng 1. Và có đến 80% chi phí của sản phẩm dầu ăn phụ thuộc vào giá nguyên liệu nhập khẩu.
Một vài ví dụ trên cho thấy, những công ty nào tiêu thụ hết hàng tồn kho nhập khẩu khẩu giá cao sẽ tiếp tục có lãi trong các tháng tới đây. Mặc dù cả ngành còn có thể gặp khó khăn nhưng với đặc thù là những doanh nghiệp đầu ngành, các doanh nghiệp niêm yết có thể thoát khỏi khó khăn trước tiên.
Để dự đoán về xu hướng lợi nhuận của các doanh nghiệp trong quý I, nhà đầu tư cũng cần quan tâm đến nhóm doanh nghiệp lỗ do chi phí tài chính, chi phí vốn vay tăng cao. Nhóm công ty này sẽ được hưởng lợi do chi phí tài chính giảm. Tuy nhiên, các công ty có chi phí cố định lớn sẽ tiếp tục trả lãi cao hơn các công ty sử dụng vốn vay làm vốn lưu động như các công ty hoạt động thương mại xuất nhập khẩu.
Nhiều công ty lỗ do trích lập dự phòng đầu tư tài chính hy vọng năm nay sẽ có cơ hội hoàn trích lại một số khoản dự phòng, nhưng điều này khó có thể xảy ra trong quý I thậm chí là đến quý II do TTCK vẫn ở xu thế giảm giá. Một số công ty không cầm cự được, buộc phải thanh lý một số khoản đầu tư cũng sẽ phải hạch toán lỗ.
Nếu trong danh mục đầu tư của doanh nghiệp có nhiều cổ phiếu OTC thì tình trạng có thể còn trầm trọng hơn. Do cổ phiếu OTC chưa ghi nhận được mức giá chính thức nên một số doanh nghiệp chưa trích lập dự phòng đầy đủ cho số cổ phiếu này. Năm 2009, nếu thị trường đăng ký giao dịch đi vào hoạt động thì mức giá thị trường rõ ràng. Các công ty buộc phải trích lập dự phòng đầy đủ. Như vậy, khoản dự phòng giảm giá chứng khoán đầu tư còn lớn hơn, nguy cơ số lỗ sẽ lớn hơn.
Nguy cơ tiếp tục lỗ trong quý I này với mỗi doanh nghiệp ở các mức độ khác nhau. Nhà đầu tư không nên quá bi quan trước tin đồn, nhưng cũng nên chuẩn bị sẵn tinh thần để đón nhận khó khăn cùng doanh nghiệp.