Vấn đề thời sự hiện nay đang được quan tâm chính là lộ trình hạ lãi suất cho vay thực, để tạo điều kiện tiếp cận vốn tốt hơn cho doanh nghiệp và nói rộng ra là đẩy vốn ra nền kinh tế, hỗ trợ tăng trưởng. Nhưng kết quả dường như không đến như kỳ vọng, không chỉ doanh nghiệp tiếp tục lên tiếng mà gần đây, hàng loạt các chuyên gia đầu ngành cũng tỏ ra “mất kiên nhẫn” với việc lãi suất hạ xuống khá chậm. Đặc biệt khi việc này đáng ra phải thuận lợi khi lạm phát đã có dấu hiệu hạ nhiệt khá rõ.
Lãi suất huy động vừa giảm lại tăng
Muốn hạ lãi suất cho vay xuống, công việc đầu tiên chính là hạ lãi suất huy động. Hàng loạt các cuộc họp giữa các ngân hàng dưới sự chủ trì của Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) đã được tổ chức trong vài tháng trở lại đây không ngoài lý do tìm sự đồng thuận về mặt bằng lãi suất thấp hơn. Tuy nhiên, thực tế sau cuộc họp không hoàn toàn như vậy.
Các ngân hàng nhỏ chỉ sau một thời gian ngắn cắt giảm chi phí đầu vào theo sự đồng thuận đã vừa tăng trở lại lãi suất huy động, lý do nguồn tiền tiết kiệm sụt giảm đáng kể do giảm lãi suất.
TrustBank cho biết, nguồn tiền gửi đã sụt giảm 20 tỷ đồng trong đợt giảm lãi suất huy động vào đầu tháng 7/2010. Do đó, Ngân hàng đã tái tăng lãi suất lên mức cao nhất là 11,2%/năm áp dụng cho một số kỳ hạn tiền gửi.
Trao đổi với ĐTCK, ông Trần Sơn Nam, Tổng giám đốc TrustBank cho biết, do trước đó Ngân hàng không nghĩ tiền tiết kiệm chuyển hướng nên đã mạnh tay cắt giảm lãi suất. Song sau khi xem xét thỏa thuận giữa các thành viên VNBA là lãi suất huy động giảm xuống khoảng 11%/năm, chứ đây không phải là mức “trần” nên TrustBank đã nâng lãi suất cao nhất lên 11,2%/năm, nhằm giữ chân tiền tiết kiệm và có thu hút thêm khách hàng mới.
Còn tại VietA Bank, lãi suất huy động được điều chỉnh trở lại mức cao nhất hiện là 11,2%/năm áp dụng cho kỳ hạn 3 – 36 tháng (lĩnh lãi cuối kỳ), thay vì giảm xuống cao nhất chỉ còn 10,8%/năm đối với các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên trong tuần thứ 2 của tháng 7/2010.
Không chỉ ngân hàng nhỏ, các ngân hàng lớn cũng gặp khó khăn khi đối diện với thực tế “giảm lãi suất huy động, khách hàng gửi tiền đi nơi khác”. Do vậy, dù thừa vốn khả dụng, nhiều ngân hàng cũng buộc phải tăng lãi suất huy động, duy trì mức lãi suất cạnh tranh với các ngân hàng khác.
Tại ACB, lãi suất “tiền gửi tiết kiệm – lãi suất thả nổi” được áp dụng ở mức 11,2%/năm và đồng đều cho tất cả các kỳ hạn từ 1- 12 tháng kể từ ngày 24/7. Trong khi trước đó mức lãi suất huy động 11,2%/năm chỉ được ACB áp dụng cho một số kỳ hạn từ 3 tháng; 6 tháng và 12 tháng, với giá trị tiền gửi lớn.
Còn với Eximbank, lãi suất “tiết kiệm chọn kỳ lãnh lãi”, kỳ hạn 36 tháng được điều chỉnh trong ngày 24/7, với mức cao nhất 11,2%/năm áp dụng đồng đều cho tất cả các kỳ hạn 1 – 12 tháng, thay vì mức này chỉ áp dụng cho kỳ hạn 3 – 12 tháng như trước đó.
Vietcombank cũng áp dụng lãi suất tiền gửi cao nhất cho khách hàng cá nhân ở mức 11,2%/năm cho kỳ hạn từ 3 đến 12 tháng. Bởi theo lý giải của Vietcombank, nếu giảm mạnh lãi suất đầu vào, khó tránh được việc dịch chuyển của nguồn tiền tiết kiệm. Cho dù nguồn vốn khả dụng dư thừa, song cắt giảm mạnh lãi suất nhà băng lớn sẽ dễ dàng mất thị phần.
Chính vì khó cắt giảm chi phí đầu vào nên lãi suất thỏa thuận đầu ra chỉ có thể giảm nhẹ và trên thực tế chưa đạt được mức kỳ vọng của khách hàng cần vốn. Kết quả là dư nợ của các ngân hàng khó có thể tăng mạnh. Các dự báo đưa ra, nếu lãi suất thỏa thuận trong các tháng tới không điều chỉnh giảm so với mặt bằng hiện nay thì khả năng để đạt được mục tiêu kiểm soát tăng trưởng tín dụng toàn ngành năm 2010 khiêm tốn khoảng 25% cũng không dễ dàng.
Nút thắt lãi suất phải được tháo gỡ
Đối với một nước mà tín dụng vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong cung cấp nguồn vốn cho doanh nghiệp nói riêng và cho nền kinh tế nói chung thì việc tăng trưởng tín dụng “ì ạch” như năm 2010 này không thể không gây chú ý, bởi đơn giản nó tác động không nhỏ tới khả năng mở rộng sản xuất của doanh nghiệp và kết quả tăng trưởng GDP.
TTCK đang thể hiện rõ câu chuyện này, lãi suất cao khiến doanh nghiệp ngại đi vay, không vay thì tìm cách phát hành thêm cổ phiếu để huy động thêm vốn. Pha loãng cổ phiếu do phát hành thêm là một trong những nguyên nhân chính khiến VN - Index vẫn xoay quanh mốc 500 điểm từ đầu năm đến nay.
Chủ tịch Ủy Ban giám sát Tài chính Quốc gia, ông Lê Đức Thúy cho rằng, lãi suất cho vay với mức trung bình vào khoảng 14 – 16%/năm, hiện vẫn quá cao so với mức chịu đựng của doanh nghiệp và dân cư. Một số thông tin về các khoản vay với lãi suất thấp hơn 12,5 – 13%/năm thực ra là những khoản vay phải có điều kiện cả về mức vay cũng như các chi phí dịch vụ đi kèm.
Theo ông Thúy, trong nửa cuối năm nay, thách thức về phục hồi đà tăng trưởng lớn hơn thách thức về lạm phát cao trở lại, vì vậy, cần có biện pháp mạnh và đúng đắn trong hoạch định cũng như điều hành chính sách tiền tệ để đảm bảo cung ứng tổng phương tiện thanh toán, bảo đảm thanh khoản cho hệ thống ngân hàng và cho nền kinh tế (bởi cho đến hết quý I/2010 Việt Nam đã quá thắt chặt chính sách tiền tệ).
Một trong những giải pháp được ông Thúy đưa ra là tháo gỡ rào cản hành chính đối với hoạt động của thị trường liên ngân hàng (quy định không được sử dụng quá 20% vốn liên ngân hàng làm vốn tín dụng), nhằm tạo điều kiện tiếp tục giảm mạnh hơn lãi suất huy động và cho vay.
Bà Đàm Bích Thủy, Tổng giám đốc ANZ Việt Nam và khu vực Mê Kông cho rằng, trong thời gian qua nhiều doanh nghiệp không chịu được áp lực lãi suất đã tìm cách huy động vốn thông qua việc phát hành cổ phiếu, với kỳ vọng chủ động nguồn tài chính. Song điều này cũng không dễ, vì còn tùy thuộc thị trường và dẫn đến tình trạng pha loãng cổ phiếu.
Đồng tình với nhận định của ông Thúy, bà Thủy cho rằng để hạ lãi suất kích thích tăng trưởng dư nợ trước hết phải tháo gỡ khó khăn cho các ngân hàng nhỏ quy định về hạn chế sử dụng vốn trên liên ngân hàng để cho vay và quy định mức tối thiểu tiền gửi/tiền vay.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Lê Chí Sĩ, Giám đốc chiến lược Công ty CP Phát triển Nhà Thủ Đức cho biết, đối với đa số người có thu nhập thấp thì với mức giá khoảng 800 triệu đồng/căn hộ là khoản tiền quá lớn, trong khi vay ngân hàng phải chịu lãi suất cao. Hiện nay, lãi suất vay mua căn hộ tại ACB trên 16,5%/năm; Eximbank là 16,56%/năm; Vietcombank 15,55%/năm… Dẫn đến đầu ra sản phẩm rất khó khăn, do đó nhà đầu tư ít quan tâm đến phân khúc này.
Ông Sĩ cho biết, nguồn vốn của chủ đầu tư chủ yếu phải huy động qua 3 kênh chính gồm: vốn chủ sở hữu (chỉ chiếm 20%), còn 60% là đi vay ngân hàng, phần còn lại được huy động từ khách hàng. Song với áp lực lãi vay hiện nay, doanh nghiệp khó tiếp cận được vốn.
Trong khi đó, theo tổng giám đốc một ngân hàng cổ phần, để giảm lãi suất cho vay mấu chốt vẫn là lãi suất huy động. Nhưng chênh lệch lãi suất huy động và cho vay hiện rất thấp nên để giảm thêm lãi suất cho vay cần có lộ trình. Do đó, việc hạ lãi suất huy động ở mức 10%/năm và cho vay xuống 12%/năm như chủ trương phải chờ thêm một thời gian nữa, còn hiện buộc ngân hàng hạ ngay lãi suất đầu vào xuống 10%/năm là chưa thể.