Theo các nguồn tin, “mối thù” giữa United Co. Rusal của Oleg Deripaska và Interros Holding Co. của Vladimir Potanin, mỗi công ty nắm 25% cổ phần tại Norilsk, bắt đầu từ năm 2008 và bùng cháy trở lại trong cuộc bầu cử HĐQT gây tranh cãi diễn ra tháng trước, khiến cổ phiếu Norilks sụt giá tới 11% chỉ trong ba ngày.
Trong một báo cáo đưa ra hôm 14/7, Ngân hàng Alfa Bank của Nga cho biết, hiện tại, 2 tỷ phú này đang bất hòa trong việc sử dụng số tiền mặt mà Norilsk dự kiến sẽ tạo ra trong năm 2012. Trong khi Deripaska muốn chia thành cổ tức thì Potanin lại muốn dùng khoản tiền này để thâu tóm, mua lại các công ty khác.
| |
“Cốt lõi của công tác quản trị đã bị sao lãng bởi các vấn đề bên ngoài”, Charl Malan, một chuyên gia quản lý danh mục tại Quỹ Van Eck Global Hard Assets Fund có trụ sở ở New York, người cũng đang nắm một lượng cổ phần tại Norilsk phát biểu và cho biết thêm, ông không chắc về hậu quả của vụ lùm xùm này nhưng cần phải được giải quyết ngay, bởi nó đang gây tổn hại cho các cổ đông thiểu số.
Norilsk, công ty sản xuất nickel lớn nhất thế giới, đang đứng thứ 307 trong tổng số 352 công ty khai thác và kinh doanh mỏ và kim loại do Bloomberg xếp hạng theo chỉ tiêu giá/lợi nhuận dự kiến.
Giá trị doanh nghiệp của Norilks tính theo lợi nhuận trước thuế trong 12 tháng trước đó, khấu hao tài sản hữu hình và vô hình là 6,37 lần. Trong khi đó, Vale SA, công ty sản xuất nickel lớn thứ 2 thế giới có giá tính theo tỷ suất Ebitda (tỷ suất sinh lời) là 11,48 lần.
Còn Anglo American Plc đang ở mức 8,71 lần và tỷ suất của Rio Tinto Plc là 8,07 lần.
Rusal đang yêu cầu các nhà đầu tư ủng hộ việc tiến hành bầu lại HĐQT, hủy cuộc bầu cử hôm 28/6 mà theo Rusal là đã bị dàn xếp. Hôm 28/6, Rusal có được ít ghế hơn Interros trong HĐQT mới.
“Các ông ấy nên dừng lại”, Ryan Dodd, Giám đốc quản lý Quỹ Specialised Research & Investment Group tại Moscow phát biểu. “Chỉ khi nào giải quyết được các xung đột này thì Norilsk mới có thể thu hẹp khoảng cách với các đối thủ trong ngành khai thác mỏ trên toàn cầu”, Dodd nhấn mạnh.
Nếu không có cuộc khủng hoảng cổ đông này, giá trị thị trường của Norilks có thể cao hơn hiện tại 30%, tức khoảng 9 tỷ USD nhiều hơn hiện tại, Dodd tính toán dựa trên cơ sở giá trị doanh nghiệp trên giá trị tài sản ròng. “Không mua” là thông điệp của Dodd dành cho cổ phiếu công ty này.
“Có rất nhiều vấn đề ở đây, trong đó, kết quả bầu chọn HĐQT chỉ là bề nổi mà thôi”, Andrei Bougrov, Giám đốc điều hành Interros, cũng là một thành viên HĐQT của Norilks phát biểu.
Interros và Rusal cáo buộc nhau lợi dụng Norilks để đạt mục đích riêng của mình. Theo Bougrov thì Rusal, công ty đang đối mặt với tổng các khoản nợ là 12 tỷ USD, đang hy sinh sự phát triển dài hạn của Norilks để nhắm tới khoản tiền “tươi” dưới hình thức cổ tức.
Còn Rusal lại cho rằng năm 2008, Interros đã ép Norilks mua các tài sản trong ngành năng lượng mà Rusal không hề mong muốn, để rồi sau đó phải tuyên bố phá sản, và Rusal e ngại rằng sự việc tương tự cũng có thể xảy ra.
Interros đã “sử dụng công ty (Norilks) như một cỗ máy in tiền mặt”, Giám đốc chiến lược của Rusal là Maxim Sokov trả lời qua điện thoại hôm 21/6.
Năm 2008, Deripaska và Potanin bắt đầu mâu thuẫn trong việc điều hành Norilks. Rusal muốn có thêm ghế trong HĐQT và sáp nhập với Norilks trong khi Potanin phản đối và hướng đến việc mua lại các tài sản mà công ty của Deripaska không thể nhúng tay vào do khi đó, Rusal sẽ nắm song song cổ phần của cả 2 công ty này. Theo một thỏa thuận “đình chiến”, Potanin đồng ý giảm cổ phần nắm giữ trong Norilsk xuống còn 25% từ mức gần 30%.
Rusal mua 25% cổ phần tại Norilsk ngay trước thời điểm thị trường đi xuống do suy thoái toàn cầu. Chỉ trong vòng 6 tháng sau khi Rusal tuyên bố việc mua cổ phiếu này vào ngày 24/4/2008, cổ phiếu của Norilks giảm tới 75%, thậm chí giảm sâu hơn mức 38% của chỉ số các chứng khoán kim loại và khai thác mỏ Europe 500 Metals & Mining Index của Bloomberg. Theo các nguồn tin, Rusal yêu cầu được trả 3 tỷ USD tiền cổ tức năm 2009, trong khi lợi nhuận của Norilsk chỉ là 2,6 tỷ USD. “Rusal muốn có cổ tức cao do ban quản trị không đáng tin cậy trong việc sử dụng số tiền này một cách hợp lý”, Sokov của Rusal giải thích..
Các nhà quan sát nhận định, chiến dịch tuyên truyền ủng hộ cho việc chia cổ tức cao và thay đổi HĐQT không thuyết phục được tất cả các cổ đông. Đối với các quỹ như UralSib, cổ tức không quan trọng bằng tăng trưởng về giá cổ phiếu. Chuyên gia Ian Henderson của JPMorgan Asset Management cho rằng, ông cảm thấy ban quản trị cho đến nay đã bảo vệ được quyền lợi của mình. Trong khi đó, Chính phủ Nga dường như lại muốn Norilks dùng khoản tiền này để tiếp tục đầu tư vào các vụ M&A hơn.