Theo hai luật sư, khái niệm "người trực tiếp quản lý phần vốn nhà nước" của VAFI xuất phát từ khái niệm ''người trực tiếp quản lý phần vốn nhà nước ở doanh nghiệp khác'' (người trực tiếp quản lý) quy định tại Nghị định 73/2000/NĐ-CP ngày 06/12/2000 ban hành Quy chế quản lý phần vốn nhà nước. Theo Nghị định 73 thì người trực tiếp quản lý là người được người đại diện phần vốn nhà nước cử để thực hiện các quyền, nghĩa vụ của người góp vốn hoặc cổ đông nhà nước. Người trực tiếp quản lý phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn nhất định, có quyền tham gia ứng cử vào bộ máy quản lý, điều hành của CTCP theo điều lệ của CTCP. Tuy nhiên, Nghị định 73 đã hết hiệu lực và hiện tại chưa có văn bản pháp luật nào thay thế.
VAFI đưa ra cách thức thực hiện cơ chế bỏ phiếu tín nhiệm đối với người trực tiếp quản lý tại cuộc họp ĐHCĐ (của công ty đại chúng mà Nhà nước chiếm trên 20% vốn điều lệ) hàng năm hoặc 2 năm một lần với sự tham gia bỏ phiếu của các cổ đông không phải là cổ đông nhà nước, kết quả bỏ phiếu sẽ được coi là cơ sở để thay thế người trực tiếp quản lý. Những người trực tiếp quản lý không có số phiếu bầu tín nhiệm đại điện hơn 40% tổng số cổ phần của các cổ đông dự họp ĐHCĐ không phải là cổ đông nhà nước sẽ bị thay thế, mà không cần có sự xem xét của người đại diện phần vốn nhà nước.
Theo Điều 96 Luật Doanh nghiệp thì ĐHCĐ gồm tất cả cổ đông có quyền biểu quyết, là cơ quan quyết định cao nhất của CTCP. Do vậy, nếu thực hiện cơ chế bỏ phiếu tín nhiệm đối với người trực tiếp quản lý như trên vô hình trung sẽ hạn chế quyền biểu quyết của cổ đông nhà nước trong cuộc họp ĐHCĐ, các cổ đông ngoài cổ đông nhà nước có thể lạm dụng quyền này, gây ra sự bế tắc trong hoạt động và điều hành công ty. Mặt khác, cũng theo Điều 96 Luật Doanh nghiệp, việc cử người trực tiếp quản lý là quyền và trách nhiệm của người đại diện phần vốn nhà nước. Do đó, việc thay thế người trực tiếp quản lý không cần có sự xem xét và quyết định của chính người đại diện phần vốn nhà nước có thể gây nên sự chồng chéo trong việc cử, thay thế người trực tiếp quản lý. Ngoài ra, một số vấn đề phát sinh là ai sẽ có quyền lựa chọn người thay thế người trực tiếp quản lý, thông qua cơ chế nào, có cần điều chỉnh Điều 96 Luật Doanh nghiệp và các quy định có liên quan hay không…?
Nên chăng, thiết lập cơ chế ĐHCĐ bỏ phiếu tín nhiệm thành viên HĐQT và Ban kiểm soát như sau:
- Đối tượng bỏ phiếu tín nhiệm là thành viên HĐQT/Ban kiểm soát.
- Việc bỏ phiếu tín nhiệm được tiến hành mỗi năm một lần.
- Cổ đông có người đại diện là thành viên HĐQT/Ban kiểm soát là đối tượng bỏ phiếu tín nhiệm không có quyền biểu quyết.
- Thành viên HĐQT/Ban kiểm soát không hội đủ mức tín nhiệm bằng hoặc hơn 40% tổng số cổ phần của cổ đông có quyền biểu quyết có mặt tại ĐHCĐ thì buộc phải từ chức.
Trên cơ sở này, cổ đông xem xét thay thế người đại diện quản lý cổ phần theo quy định.
Việc thiết kế cơ chế này sẽ phù hợp với các quy định của Luật Doanh nghiệp và bảo đảm sự bình đẳng giữa các cổ đông. Hơn nữa, bất kỳ thành viên HĐQT hay Ban kiểm soát nào (không chỉ là thành viên HĐQT/Ban kiểm soát đại diện cổ phần nhà nước) cũng thể là đối tượng bỏ phiếu tín nhiệm.