“Nhiều địa phương phản ánh, Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) không nắm được con người (người đại diện phần vốn nhà nước tại DN) nên đề nghị thành lập công ty đầu tư và quản lý vốn của từng tỉnh, từng khu vực để hình thành mối liên kết với SCIC”, ông Nguyễn Văn Phúc, Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội đề đạt nguyện vọng của lãnh đạo nhiều địa phương với Bộ trưởng Bộ Tài chính Vũ Văn Ninh.
Về vấn đề này, theo ông Ninh, cơ chế chính sách cho SCIC hoạt động vẫn còn nhiều bất cập, Bộ Tài chính đang phối hợp với các bộ ngành, chỉ đạo SCIC sửa đổi cơ chế, chính sách trong hoạt động đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước, trong đó có việc sửa đổi lại điều lệ hoạt động của SCIC, nhưng Chính phủ không có chủ trương cho phép các địa phương thành lập một công ty hay tổng công ty đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước hoạt động tương tự như SCIC. “SCIC có thể thành lập chi nhánh tại các địa phương, nhưng là chi nhánh hoạt động theo khu vực chứ không phải thành lập tại mỗi địa phương một chi nhánh”, ông Ninh khẳng định. Xung quanh vấn đề người đại diện phần vốn nhà nước tại DN, ông Ninh thừa nhận, trong giai đoạn mới đi vào hoạt động, SCIC chưa quản lý thật tốt người đại diện, một phần là do đơn vị này phải “nhận bàn giao nguyên trạng” DN có vốn góp nhà nước, kể cả người đại diện trước đây được UBND cấp tỉnh và các bộ, ngành “tiến cử”, phần khác là do chưa có quy định cụ thể về việc ai là người ra quyết định các vấn đề của DN (đối với DN có nhiều đại diện phần vốn nhà nước).
Theo Tổng giám đốc SCIC Trần Văn Tá, hệ thống người đại diện vốn nhà nước của SCIC đã từng bước được kiện toàn cả về chất lượng và số lượng. Cụ thể, số người đại diện hiện tại đã giảm khoảng 30%, trong đó có khoảng 80% là những người hiện đảm nhiệm vụ trí lãnh đạo DN như chủ tịch HĐQT, tổng giám đốc, giám đốc. Vẫn theo ông Tá, tuy số người đại diện giảm, nhưng chất lượng quản lý vốn đầu tư tại DN tốt hơn nhờ mối quan hệ chặt chẽ giữa SCIC và người đại diện được thiết lập chặt chẽ nên SCIC đã hỗ trợ DN xử lý nhanh chóng các vấn đề phát sinh vướng mắc như sửa đổi, bổ sung vốn điều lệ; thay đổi cơ cấu vốn đầu tư; phương án sản xuất - kinh doanh; đầu tư thêm hoặc bán bớt cổ phần nhà nước… Thông qua mối quan hệ này, SCIC đã tư vấn, hỗ trợ các DN xây dựng định hướng phát triển, phương án tái cơ cấu DN, tìm kiếm đối tác chiến lược từ đó nâng cao giá trị DN và hiệu quả đồng vốn đầu tư của Nhà nước tại DN. Tuy nhiên, ông Tá cũng thừa nhận rằng, không phải tất cả người đại diện cho SCIC tại DN đều hợp tác tích cực, thậm chí có không ít người còn không bảo vệ quyền lợi của phần vốn nhà nước khi quyết định một số vấn đề của DN, đặc biệt là trong việc tăng vốn.
Một trong những lý do khiến người đại diện chưa “toàn tâm, toàn ý” với nhiệm vụ quản lý phần vốn nhà nước tại DN, thậm chí đã xuất hiện một số trường hợp trục lợi khi được giao làm đại diện phần vốn nhà nước theo nhiều người là do cơ chế đãi ngộ chưa thỏa đáng, thậm chí họ còn không được hưởng bất cứ quyền lợi vật chất trực tiếp nào từ SCIC. Tuy nhiên, ở một góc độ khác, một quan chức SCIC lại cho rằng: “Nếu nói rằng, làm đại diện cho phần vốn nhà nước không được hưởng quyền lợi thì chưa chính xác. Tôi dám chắc rằng, dù tâm huyết đến mấy nhưng nếu không được đảm bảo quyền lợi sẽ chẳng có ai đi 'vác tù và hàng tổng'. Cơ chế đãi ngộ vật chất của SCIC cho người đại diện có thể chưa thỏa đáng, nhưng nhờ có SCIC mà người đại diện được hưởng nhiều quyền lợi khác của DN, cả quyền lợi vật chất lẫn quyền lợi chính trị”. Ông này chứng minh rằng, SCIC về cơ bản là cổ đông lớn nhất của DN và trên thực tế các cổ đông khác, kể cả cổ đông chiến lược cũng rất tin tưởng vào SCIC nên khi định chế này đề ra chính sách nào đó hầu như đều nhận được sự ủng hộ của các cổ đông khác, đặc biệt là trong vấn đề nhân sự cao cấp của DN. Đơn cử, khi SCIC đề cử người đại diện của mình vào ban lãnh đạo DN, kể cả vào chức vụ chủ chốt như chủ tịch HĐQT, tổng giám đốc, giám đốc… hầu như đều được các cổ đông khác chấp thuận. “Nếu không có sự đề cử của SCIC thì người đại diện có thể được tín nhiệm bầu vào ban lãnh đạo DN hay không? Tôi chắc rằng, sẽ có rất ít người được các cổ đông khác tín nhiệm nếu không có ý kiến của SCIC”, vị quan chức này nhận định.
Vai trò người đại diện phần vốn nhà nước vô cùng quan trọng, nhưng trên thực tế người đại diện hiện nay của SCIC hầu hết là do lịch sử để lại từ khi thực hiện cổ phần hóa DNNN. Tuy nhiên, theo Phó tổng giám đốc SCIC Lê Song Lai, để giải quyết vấn đề liên quan đến con người, đặc biệt là liên quan đến quyền lợi và trách nhiệm cá nhân không hề đơn giản và không thể xử lý một sớm một chiều. “Hiện nay, SCIC đang nghiên cứu rất kỹ mô hình người đại diện và trong thời gian tới phải có điều chỉnh. Kiện toàn và củng cố hệ thống người đại diện là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của SCIC trong năm 2008. Trong đó có việc lựa chọn, chuẩn bị nguồn nhân lực đủ năng lực, phẩm chất đáp ứng với yêu cầu nâng cao quản trị DN, nâng cao hiệu quả quản lý vốn đầu tư tại DN”, ông Lai cho biết.