Hiện có không ít DN huy động vốn qua phát hành cổ phiếu nhưng không sử dụng vào hoạt động kinh doanh chính. Ông giải thích ra sao về tình trạng này?
Nhìn nhận một cách đầy đủ thì có 2 lý do. Thứ nhất là do cơ chế “mềm” ở nước ta, nên việc huy động vốn của DN không dựa vào một số tiền cụ thể, được xác định theo dự án và kế hoạch sử dụng, mà thường căn cứ vào một mức chuẩn (tăng vốn điều lệ). Vậy là số tiền sẽ thực nhận được để mở, thặng dư đem về có thể rất lớn. Do số tiền thu về vượt xa mong đợi, DN dễ có những quyết định “ngẫu hứng” để đầu tư đây đó.
Lý do thứ hai dẫn đến tình trạng này là nhiều DN không có dự án hay kế hoạch sử dụng vốn thật sự rõ ràng. Việc huy động vốn có khi chỉ là tăng quy mô (để có vốn điều lệ lớn), để “cứu giá”, hay không ít trường hợp nói thẳng ra là để đầu tư tài chính. Với các trường hợp này thì dự án hay kế hoạch thường chỉ là vấn đề thủ tục. Sự may rủi ở đây rất cao. Nếu chạy theo ngắn hạn mà sai lầm trong tính toán, thì thiệt hại sẽ khó lường.
Một hiện tượng nữa không thuộc 2 trường hợp trên, mặc dù có dự án cụ thể, mọi thông tin được công bố tương đối rõ ràng trước khi huy động vốn, nhằm mục đích đầu tư sản xuất, kinh doanh nhưng sau khi huy động, DN lại đi đầu tư tài chính do thấy “bài” này hấp dẫn. Cùng với các trường hợp trên, trường hợp “đổi hướng” đột xuất này cần được xem xét để tránh những hệ lụy trên TTCK.
Cụ thể đó là những hệ lụy gì, thưa ông?
Trước tiên là niềm tin của NĐT. Khi quyết định đưa tiền cho DN là họ tin vào dự án và kế hoạch DN vạch ra, vậy thì không thể tùy tiện được. Ngoài ra, việc này lại có thể ảnh hưởng đến mục tiêu tốt đẹp của TTCK là kênh dẫn vốn phục vụ cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của các DN. Việc DN huy động vốn của các NĐT mà không sử dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh, lại xoay qua đầu tư tài chính, đã tiềm ẩn một bối cảnh “ăn theo” hay “chùm gửi” kém bền.
NĐT khi mua cổ phiếu phát hành của DN là họ dựa vào dự án hay kế hoạch sản xuất, kinh doanh của DN đó. Nhưng nguồn vốn đó lại được đầu tư sang chỗ khác. Như vậy, NĐT gặp bất lợi lớn khi không thể kiểm soát đồng vốn của mình?
Việc DN huy động được vốn nhờ thông tin về dự án và kế hoạch sử dụng vốn như đã công bố nhưng sau đó đem tiền đi làm việc khác thì có thể xem là bội hứa với NĐT và cho thấy DN không có kế hoạch làm ăn rõ ràng và tích cực. Việc nói một đằng, làm một nẻo bộc lộ sự yếu kém trong hoạch định chiến lược của DN, điều này có thể đe dọa ngay đến kế hoạch sử dụng vốn vừa huy động được, rủi ro rất dễ xảy ra.
Nhìn chung, việc có nhiều DN huy động vốn làm ăn là tín hiệu đáng mừng cho nền kinh tế, cho thấy DN đang vận động, phát triển tốt. Nhưng điều quan trọng là DN phải có dự án khả thi và quyết tâm theo đuổi dự án đó.
Nhiều DN đang có chủ trương phát triển đa ngành, nhưng điều này tốt hay không còn tùy. Theo tôi, nếu đó là một quá trình có tính chiến lược để định hình, hoặc là đích đến của một thực thể DN khi đã phát triển đạt đỉnh cao, đã thành danh, thì được. Còn nếu đó chỉ là phong trào thì nên xem lại. Xem lại ngành chính của mình đã tốt chưa, vững chưa mà đa ngành (đa ngành khác với các lĩnh vực bổ sung).
Tóm lại, theo tôi, NĐT và thị trường (các tổ chức liên quan) nên có sự giám sát hoạt động DN và kế hoạch sử dụng nguồn vốn huy động.
Thưa ông, thật khó để giám sát khi mà việc công bố thông tin của các DN hiện nay tương đối mù mờ?
Đã đến lúc DN sử dụng vốn huy động qua TTCK phải công bố định kỳ về tiến độ dự án để xem nguồn vốn đó được sử dụng ra sao, đúng hay không đúng mục đích đã đề ra. Việc thông tin tình hình thực hiện dự án để NĐT biết rõ là cách bảo vệ niềm tin tốt nhất. Điều này không chỉ trông đợi vào sự tự nguyện của DN, mà cần có quy định cụ thể, chặt chẽ từ phía cơ quan giám sát thị trường.
Trước mắt, NĐT vẫn có thể giám sát việc thực hiện nguồn vốn của DN dựa trên bản cáo bạch, các thông tin liên quan đến đợt phát hành… Đặc biệt, họ có thể yêu cầu DN cung cấp thông tin liên quan đến dự án.