Nhiều chuyên gia kinh tế trong nước, cũng như quốc tế đều nhận định, kinh tế thế giới trong năm 2010 sẽ tiếp tục hồi phục, nhưng đó là sự đi lên trong khó khăn, chứ không xuôi chèo mát mái. Đó có thể là sự phục hồi hình chữ W, chứ không phải là chữ V. Sở dĩ, Kinh tế thế giới diễn biến theo chiều hướng này là do, kết thúc năm 2009, tình trạng thất nghiệp ở Mỹ và châu Âu vẫn còn ở mức cao, trên 10%. Cũng tại Mỹ, số người thiếu việc làm đang ở tỷ lệ 10%. Tuy tốc độ mất việc làm đã chậm đi, nhưng nền kinh tế chưa tạo thêm được việc làm mới. Theo một số dự báo, kinh tế Mỹ có thể tái khủng hoảng vào cuối năm 2010 với xác suất 30 - 40%. Trong khi đó kinh tế châu Âu năm 2009 chỉ tăng khoảng 0,2 - 0,3%. Tuy kinh tế châu Á trong năm 2009 có nhiều điểm sáng, nhưng năm 2010, một đầu tàu kinh tế của khu vực này là Trung Quốc có thể gặp khó khăn do trong năm 2009 tín dụng bơm ra quá nhiều, nhưng chất lượng thấp.
Với bối cảnh kinh tế thế giới như vậy, có thể thấy năm 2010, kinh tế Việt Nam sẽ chịu những tác động đan xen với nhiều thuận lợi, nhưng cũng không ít khó khăn. Rõ ràng, khi Kinh tế thế giới phục hồi yếu ớt sẽ ảnh hưởng nhiều đến nỗ lực tăng xuất khẩu, để giảm nhập siêu của Việt Nam. Một khó khăn khác ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu là sự biến động của đồng USD. Nếu kinh tế Mỹ suy thoái, thì đồng USD sẽ yếu thêm. Đối với Trung Quốc, có khả năng đồng NDT sẽ phải tăng giá trong thời gian tới do nhiều sức ép. Thêm vào đó, Trung Quốc đang sản xuất thừa mứa, không xuất khẩu được, nên nguy cơ tăng xuất khẩu bằng nhiều cách vào thị trường Việt Nam và các nước Đông Nam Á trong năm 2010 là khá lớn, do việc thực thi Hiệp định thương mại tự do Trung Quốc - Asean có mức thuế xuất khẩu, nhập khẩu vào nhau giảm mạnh. Ngoài ra, năm 2010, nền Kinh tế cũng phải đối mặt với nhiều thách thức, đó là tình trạng mất cân đối cán cân thanh toán quốc tế, bội chi ngân sách cao, lạm phát cao có nguy cơ tái xuất hiện…
Tuy nhiên, khả năng để nền kinh tế Việt Nam trong năm 2010 đạt mức tăng trưởng cao hơn năm 2009 là khá rõ nét, mặc dù hoàn toàn không dễ dàng. Tình trạng mất cân đối vĩ mô, thanh khoản ngân hàng hạn chế, tác động không tích cực đến hoạt động của doanh nghiệp là những thách thức lớn, cần có biện pháp xử lý kịp thời.
Dẫu sao, việc đạt mục tiêu tăng trưởng cao hơn năm 2009 cũng mang tính ngắn hạn. Bởi vậy, có lẽ một mục tiêu quan trọng hơn nên hướng đến trong điều hành nền kinh tế trong năm 2010 là cùng với đạt kế hoạch trong ngắn hạn, nên tạo những cải cách mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực để mở đường cho bước đột phá trong định hướng thay đổi mô hình tăng trưởng của nền kinh tế theo chiều sâu, có giá trị gia tăng cao. Nếu không rốt ráo đi theo hướng này, thì nguy cơ lỡ nhịp "chuyến tàu thời đại" trong cuộc đua nâng cao thứ hạng cạnh tranh của nền kinh tế trong thời gian tới là đáng ngại, bởi hiện nền kinh tế nước ta vẫn chủ yếu phát triển theo bề rộng, với đặc trưng là dựa nhiều vào khai thác nguồn tài nguyên thiên nhiên. Trong khi đó, nguồn lực này đang ngày càng cạn kiệt, nên không còn con đường nào khác, Việt Nam phải chuyển hướng sang phát triển nền kinh tế theo chiều sâu với hàm lượng chất xám cao.
| Với diễn biến kinh tế vĩ mô tích cực trong năm 2010 chắc chắn sẽ tạo ra môi trường đầu tư, kinh doanh thuận hơn cho cộng đồng doanh nghiệp, trong đó có các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán. Triển vọng TTCK có bước phát triển mới trong năm 2010 khá sáng sủa. Tuy nhiên, sự sôi động của thị trường phụ thuộc nhiều vào yếu tố đầu tư nước ngoài, tiến độ cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước… |
Muốn vậy, năm 2010, Việt Nam nên tập trung nguồn lực để tái cấu trúc nền kinh tế, trong đó, ưu tiên thực hiện các cải cách trên nhiều lĩnh vực. Về phía Nhà nước, việc đầu tiên là tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, nâng cao sức hấp dẫn của môi trường kinh doanh, để giảm tối đa chi phí đầu tư, kinh doanh của doanh nghiệp. Việc cải cách hành chính cần có sự hợp tác chặt chẽ của cộng đồng doanh nghiệp, để quá trình này đi thẳng vào những thủ tục cần thực sự cải cách nhằm tháo gỡ vướng mắc, cản trở mà họ đang gặp phải trong quá trình đầu tư, kinh doanh. Tạo bước đột phá trong cải cách doanh nghiệp nhà nước bằng các giải pháp cụ thể, tổ chức triển khai nghiêm túc, quyết liệt. Thêm vào đó, cần tập trung nguồn lực đầu tư cho các dự án, công trình hiệu quả, sớm hoàn thành để tạo ra nhiều công ăn việc làm, đóng góp vào tăng trưởng của nền kinh tế. Tránh khởi công những dự án đầu tư kém hiệu quả, những dự án phải nhập nhiều máy móc thiết bị, để giảm thiểu nhập siêu. Các địa phương, nên tiếp tục năng động giải ngân những dự án đầu tư hiệu quả. Kèm theo đó, Chính phủ cần phát huy hơn nữa chức năng quản lý vĩ mô, để điều hành tốc độ đầu tư ở các tỉnh theo hướng đảm bảo hiệu quả, tránh đầu tư tràn lan. Có kế hoạch phát triển thị trường nội địa bài bản, qua đó góp phần tăng tổng cầu của nền kinh tế, tạo ra động lực cho doanh nghiệp phát triển. Tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu, trong đó cần tận dụng tối đa các cơ hội mang lại từ Hiệp định thương mại song phương như Nhật Bản, Chi lê. Tín dụng ngân hàng cần điều hành mềm mại, linh hoạt, tránh giật cục. Điều quan trọng trong điều hành chính sách tín dụng là phải nâng cao năng lực dự báo, phân tích tình hình, để chủ động phản ứng chính sách hiệu quả. Cũng cần tránh đưa ra những thông điệp dễ tạo ra kỳ vọng ảo cho nhà đầu tư, doanh nghiệp, vì như vậy sẽ làm tổn thương họ, cũng như nền kinh tế.
Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cũng rất quan trọng, vì đây đang là "nút thắt" lớn của nền kinh tế. Chúng ta cần suy nghĩ nghiêm túc xem, tại sao nền giáo dục Việt Nam chưa tạo ra được những chuyên gia có thể tìm được việc làm ở thị trường các nước phát triển? Thực sự, Việt Nam đang có nguồn tài nguyên con người dồi dào, nhưng chất lượng còn thấp. Đây là một sự lãng phí lớn, mà nếu không sớm khắc phục, chúng ta sẽ bỏ lỡ không ít cơ hội phát. Năm 2010, Việt Nam nên đẩy mạnh thực hiện các chiến lược tạo đột phá trong lĩnh vực giáo dục, với sự vào cuộc quyết liệt của các cơ quan quản lý, các tổ chức, cũng như toàn xã hội để đặt nền giáo dục vào đường ray của sự đổi mới, cải cách, thì mới có thể sớm tạo ra được một đội ngũ nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng cho mục tiêu tái cơ cấu doanh nghiệp, nền kinh tế theo hướng đầu tư theo chiều sâu với hàm lượng chất xám cao, mang lại giá trị gia tăng lớn. Đây là hướng đi lâu dài cho Việt Nam, vì nguồn tài nguyên thiên nhiên là hữu hạn và ngày càng cạn kiệt.
Về phần mình, bản thân các doanh nghiệp cũng cần năng động, sáng tạo triển khai tái cơ cấu. Nhìn vào các doanh nghiệp Việt Nam, nhất là doanh nghiệp khu vực tư nhân cho thấy có "sức khoẻ" chưa thật tốt, bởi hầu hết doanh nghiệp đi lên bằng khai thác tài nguyên thiên nhiên, đầu tư vào những lĩnh vực rủi ro và mang lại lợi nhuận trong ngắn hạn, thiếu hẳn các doanh nghiệp có giá trị cốt lõi vững chắc, thiết lập được triết lý phát triển dài hơi, bài bản theo hướng chủ yếu dựa vào chất xám, có giá trị gia tăng cao. Với vai trò là động lực chính cho sự tăng trưởng của nền kinh tế, nếu các doanh nghiệp không sớm có chiến lược tái cơ cấu theo hướng trên, thì sẽ ảnh hưởng đến mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững của nền Kinh tế cả ở giai đoạn trước mắt, cũng như lâu dài.
Năm 2010 là năm sẽ diễn ra nhiều sự kiện lớn của đất nước, trong khí thế đó, chúng ta hy vọng sẽ có những bước tiến vượt bậc của đất nước trên nhiều lĩnh vực trong năm quan trọng này. Người Việt có đức tính chịu thương chịu khó, năng động, sáng tạo, giàu nghị lực, nên nếu biết phát huy những tố chất đáng quý này của dân tộc, thì có thể năm 2010, chúng ta sẽ tạo ra những chuyển biến về chất trong đời sống kinh tế - xã hội, qua đó, định hình thế đi lên mạnh mẽ của Việt Nam trên một chặng đường phát triển mới.
| |
| TS Lê Đăng Doanh |