Phát biểu tại Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026 tổ chức ngày 12/5, ông Tô Trần Hòa - Phó trưởng ban Thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa thuộc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước - cho biết, số lượng người dùng tài sản mã hóa tại Việt Nam đã tăng rất nhanh từ năm 2017 và có thể đạt khoảng 15 triệu tài khoản vào năm 2025, theo kịch bản mà cơ quan quản lý đánh giá là khả thi. Dữ liệu khảo sát cho thấy phần lớn nhà đầu tư hiện nay là nam giới trẻ, am hiểu cả công nghệ và tài chính, tập trung ở các đô thị lớn, trong đó riêng TP.HCM chiếm hơn 50%. Khối lượng giao dịch hàng năm được ước tính có thể lên tới khoảng 220 tỷ USD vào năm 2025, phản ánh quy mô không thể xem nhẹ.
Ở bình diện quốc tế, Việt Nam nằm trong nhóm dẫn đầu thế giới về mức độ phổ biến người sở hữu tài sản mã hóa và tần suất sử dụng các sàn giao dịch tập trung lẫn phi tập trung. Chính vì vậy, thị trường Việt Nam đã lọt vào “tầm quan sát” của các tổ chức như FATF trong đánh giá rủi ro rửa tiền và tuân thủ phòng chống tội phạm tài chính. Trước bức tranh đó, cơ quan quản lý buộc phải nhìn thị trường tài sản mã hóa như một cấu phần thực sự của hệ thống tài chính, thay vì chỉ coi là một trào lưu “ngoài lề”.
Xây dựng khung pháp lý đảm bảo trách nhiệm và quyền lợi cho các bên tham gia
Để định hướng thị trường đi theo hướng minh bạch và bền vững, tầng cao chính sách đã được dựng lên trước. Các nghị quyết 20, 52, 57, 68 của Bộ Chính trị và Trung ương Đảng đều nhấn mạnh chuyển đổi số, phát triển công nghệ và xây dựng thị trường tài sản số trên nền tảng luật pháp rõ ràng. Trên nền đó, Luật Công nghiệp công nghệ số lần đầu đưa ra khái niệm cụ thể về tài sản số, tài sản ảo, tài sản mã hóa, đồng thời chính thức thừa nhận đây là loại tài sản được pháp luật bảo vệ. Luật Đầu tư số 143 đưa kinh doanh tài sản mã hóa vào danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện, gỡ bỏ điểm nghẽn “không có mã ngành” cho doanh nghiệp.
"Ở cấp độ điều hành của Chính phủ, Nghị quyết số 05 đóng vai trò là nghị quyết nền tảng nhằm thực hiện thí điểm các hoạt động chào bán, phát hành, tổ chức giao dịch và cung cấp dịch vụ liên quan, đồng thời lần đầu tiên ghi nhận khái niệm ICO cho phép phát hành tài sản mã hóa trên cơ sở tài sản thực”, ông Hòa nói và cho biết, đây là “giấy phép thí điểm” cho toàn bộ chuỗi hoạt động của thị trường - từ phát hành đến giao dịch - trong một khuôn khổ được kiểm soát.
Các quy định này được “điện hóa” bằng ba thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính. Thông tư 15 về kế toán cho phép doanh nghiệp cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa (VASP) và nhà đầu tư tổ chức hạch toán tài sản mã hóa như một hạng mục tài sản chính thức, thay vì “xếp chung” vào khoản đầu tư khác. Thông tư 32 và 41 kết nối nghĩa vụ thuế với Cổng dịch vụ công quốc gia và hệ thống Bộ Công an, ấn định mức thuế 20% cho các VASP và doanh nghiệp Việt Nam, trong khi áp dụng mức 0,1% cho nhà đầu tư cá nhân, tổ chức nước ngoài, kèm cơ chế cho phép VASP nộp thuế thay để nhà đầu tư không phải tự đi khai - nộp.
Ở góc độ quyền lợi - nghĩa vụ, ông Hòa cho biết, VASP sẽ phải đáp ứng chuẩn rất cao về công khai thông tin, quản trị rủi ro, phòng chống rửa tiền và bảo vệ nhà đầu tư. Đổi lại, VASP được cấp quyền thực hiện bốn nhóm hoạt động kinh doanh dịch vụ, được phép thu phí dịch vụ và đặc biệt là có quyền tự chủ trong việc lựa chọn niêm yết các loại tài sản mã hóa, ưu tiên các loại tài sản có tính thanh khoản cao và phổ biến để bảo đảm an toàn.
Điều này cho thấy nhà quản lý muốn vừa siết kỷ luật, vừa trao không gian kinh doanh đủ rộng để doanh nghiệp có động lực đầu tư dài hạn.
Ở phía phát hành, các tổ chức phát hành tài sản mã hóa phải công bố bản cáo bạch (whitepaper) rõ ràng trước khi đưa sản phẩm ra thị trường. Với nhà đầu tư, quyền lợi được đặt ở vị trí trung tâm.
“Quyền lợi của nhà đầu tư được bảo vệ mạnh mẽ qua quy định bắt buộc VASP phải ưu tiên thực hiện lệnh giao dịch của khách hàng trước lệnh của tổ chức, đồng thời các cơ quan quản lý bao gồm Bộ Công an, Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước sẽ thiết lập một cơ chế phối hợp liên ngành để kiểm tra, giám sát thường xuyên, qua đó xây dựng và củng cố vững chắc niềm tin số cho thị trường”, ông Tô Trần Hòa khẳng định.
| |
Các diễn giả tại phiên tọa đàm. |
Tìm lời giải cho "bài toán" tạo niềm tin dài hạn
Ở góc độ rủi ro hệ thống, ông Tô Trần Hòa mô tả rất rõ đặc thù của thị trường này: “Thị trường tài sản số mang tính chất ‘không biên giới’, nơi các giao dịch và các cuộc tấn công mạng diễn ra tức thời, khiến việc truy vết trở nên khó khăn hơn rất nhiều so với hệ thống ngân hàng truyền thống”.
Chính vì vậy, cơ quan quản lý yêu cầu doanh nghiệp cung cấp dịch vụ phải đáp ứng tiêu chuẩn vốn rất cao và chứng minh được năng lực kỹ thuật, an ninh mạng ở mức khắt khe. Khung chính sách cũng mở để các doanh nghiệp Việt Nam có thể hợp tác với đối tác nước ngoài giàu kinh nghiệm, tận dụng công nghệ tiên tiến nhưng vẫn nằm trong “vòng kiểm soát” của Bộ Tài chính, Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước.
Việc phối hợp liên ngành được xem là điều kiện tiên quyết để kiểm soát rủi ro rửa tiền, đáp ứng khuyến nghị quốc tế và đưa Việt Nam ra khỏi “vùng xám” trong đánh giá của các tổ chức như FATF.
Về lộ trình sàn giao dịch hợp pháp, đến nay đã có 5 doanh nghiệp được chấp thuận nguyên tắc. Tuy nhiên, việc được vận hành còn phụ thuộc vào hai điều kiện “cứng”: góp đủ vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ đồng và triển khai hệ thống công nghệ thông tin đạt tiêu chuẩn an toàn cấp độ 4.
"Thời điểm các sàn này chính thức hoạt động sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào năng lực của doanh nghiệp chứ không còn phụ thuộc vào cơ quan quản lý nữa", ông Hòa nhận định.
Cuối cùng, câu chuyện niềm tin không chỉ đến từ luật và kiểm soát, mà còn đến từ hiểu biết của người dùng. Chuyên gia Chris Chiew - Cố vấn Cấp cao Sàn giao dịch Tài sản mã hóa Việt Nam Thịnh Vượng CAEX - nhấn mạnh rằng, thị trường chỉ thực sự thu hút khi nhà đầu tư tin tưởng. Theo ông, cần tập trung giáo dục kiến thức cho cả đối tác, tổ chức và cá nhân ở nhiều nhóm tuổi khác nhau, giúp họ hiểu đúng về tài sản số, tránh rơi vào bẫy lừa đảo. Song song, việc nâng chuẩn sàn giao dịch nội địa lên tầm quốc tế, thu hút chuyên gia nước ngoài và cải thiện trải nghiệm sản phẩm cũng là yếu tố then chốt để xây dựng một thị trường tài chính số minh bạch, bền vững.