Một trong những nguyên nhân làm cho ngành công nghiệp chế biến XK gỗ phát triển bấp bênh, thiếu tính ổn định là do khó khăn về nguồn nguyên liệu gỗ. Đó là nhận định của Thứ trưởng Bộ Thương mại Nguyễn Thị Kim Ngân tại Hội nghị “Phát triển bền vững ngành đồ gỗ XK Việt Nam ”, do Bộ Thương mại tổ chức tại TP.HCM vào cuối tuần qua.
Cùng với đà tăng trưởng của kim ngạch XK đồ gỗ, ngành chế biến sản phẩm đồ gỗ ngày càng tiêu thụ mạnh hơn đối với các loại gỗ nguyên liệu là gỗ tròn, gỗ xẻ, ván nhân tạo (MDF, HDF...), theo ước tính mức tiêu thụ có thể lên đến 4 triệu m³/năm (quy thành gỗ tròn). Nhưng do gỗ rừng trồng trong nước chủ yếu phục vụ cho sản xuất dăm gỗ XK, một phần cung cấp cho công nghiệp giấy và ván nhân tạo, nên ngành công nghiệp chế biến đồ gỗ hiện nay gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nguyên liệu gỗ nhập khẩu (NK). Trong năm 2006, Việt Nam đã NK khoảng 716 triệu USD nguyên liệu gỗ, tăng 2,7 lần so với năm 2003. Bên cạnh đó, cả nước hiện chỉ có 4 nhà máy sợi MDF với công suất chưa đến 100.000 m³ sản phẩm/năm, với chất lượng hầu hết chưa đáp ứng tiêu chuẩn sản xuất hàng XK, đặc biệt là tỷ lệ tối đa các hóa chất cấm sử dụng. Trong bối cảnh ngành công nghiệp sản xuất ván nhân tạo chưa phát triển như vậy, nên hàng năm các doanh nghiệp trên cả nước phải nhập về gần 1 triệu m³ ván nhân tạo (trị giá khoảng 141 triệu USD trong năm 2006), trong khi mỗi năm có đến hàng triệu tấn gỗ dăm được XK đi nước ngoài.
Ông Nguyễn Ngọc Hoa, Phó chủ tịch Tập đoàn Khải Vy cho biết, để đảm bảo mục tiêu XK như hiện nay, hàng năm, các doanh nghiệp cần khoảng 2,5-3 triệu m³ gỗ, nhưng sản lượng được phép khai thác trong nước (chủ yếu là rừng tự nhiên) chỉ chiếm 20% so với tổng trữ lượng gỗ mà doanh nghiệp cần. Trong khi đó, doanh nghiệp phải NK nguyên liệu từ các nước như Nam Phi, đảo Solomon , New Guinea ... Nếu 1 m³ gỗ dầu, doanh nghiệp mua trong nước chỉ tốn khoảng 80 USD, nhưng mua từ nước ngoài thì phải mất 105 USD.
Thống kê cho thấy, giá gỗ nguyên liệu NK của Việt Nam năm 2006 đã tăng từ 40-100% đối với từng loại gỗ nguyên liệu. “Doanh nghiệp Việt Nam đang phải thanh toán một khoản chi phí quá lớn cho nguyên liệu nhập, nên đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến giá thành sản phẩm và lợi nhuận. Chính vì vậy, sản phẩm gỗ Việt Nam bị cạnh tranh gay gắt bởi các đối thủ cùng ngành, bởi họ có lợi thế về nguồn nguyên liệu vốn có của quốc gia hoặc do sự ưu đãi về thuế NK nguyên liệu của chính phủ nước sở tại”, ông Nguyễn Ngọc Hoa nói.
Đại diện Tổng công ty sản xuất, đầu tư, dịch vụ XNK Bình Định (Pisico) cho rằng, giải pháp cho đầu vào nguồn nguyên liệu gỗ là đẩy mạnh việc khuyến khích đầu tư và phát triển ngành trồng rừng, nhằm tạo sự cân bằng sinh thái cũng như đảm bảo được nguồn nguyên liệu gỗ ổn định. Về vấn đề này, Nhà nước nên xây dựng chiến lược dài hạn, có quỹ đất trồng rừng ổn định, đồng thời nên giao cho doanh nghiệp chế biến gỗ, các tổ chức, hiệp hội thực hiện, còn Nhà nước chỉ hỗ trợ về vốn, giống cây trồng, diện tích đất trồng... Một giải pháp khác được các doanh nghiệp đưa ra là, Nhà nước cần xem xét và quy hoạch rừng thành KCN trồng rừng, và giao hẳn cho từng doanh nghiệp đăng ký trồng rừng như các KCN chế biến gỗ khác. Làm như vậy doanh nghiệp sẽ chủ động tự quản và xây dựng kế hoạch, cải tiến kỹ thuật và công nghệ trồng rừng đạt chất lượng. Đồng thời, giao doanh nghiệp tự thành lập lực lượng nhân công có trình độ, nghiệp vụ để bảo vệ khu rừng của doanh nghiệp mình.
Theo Bộ Thương mại, để đạt mục tiêu XK sản phẩm gỗ đạt 5,56 tỷ USD đến năm 2010, một trong những biện pháp chủ yếu là tập trung trồng rừng theo phương thức thâm canh, để vào năm 2020 sẽ tự túc nguồn nguyên liệu gỗ cho ngành công nghiệp chế biến đồ gỗ XK, đồng thời đẩy mạnh công nghệ chế biến ván nhân tạo từ gỗ rừng trồng, để giảm 50% NK ván nhân tạo vào năm 2010. Tuy nhiên, việc trồng rừng theo phương thức thâm canh cần thiết phải giao cho các doanh nghiệp có năng lực tài chính lớn thực hiện. Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp như Khải Vy, Trường Thành... đã bắt đầu triển khai các dự án trồng rừng theo phương thức này ở các tỉnh Tây Nguyên.